Ο πλανήτης βρίσκεται πιο κοντά απ’ ότι εκτιμούσαμε μέχρι σήμερα σε ένα «σημείο χωρίς επιστροφή», πέρα από το οποίο η ανεξέλεγκτη υπερθέρμανση δεν θα μπορεί πλέον να ανακοπεί, προειδοποιούν επιστήμονες.
Η συνεχιζόμενη άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας ενδέχεται να ενεργοποιήσει κρίσιμα «σημεία καμπής» του κλιματικού συστήματος, προκαλώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση περαιτέρω ανατροπών και μηχανισμών αυτοενίσχυσης.
Ένα τέτοιο ντόμινο θα μπορούσε να παγιδεύσει τη Γη σε μια νέα, εφιαλτική κλιματική κατάσταση – έναν «θερμοκήπιο πλανήτη» (hothouse Earth) – πολύ πιο ακραία από την αύξηση 2-3°C που σήμερα θεωρείται το πιθανότερο σενάριο.
Το νέο αυτό κλίμα θα διέφερε ριζικά από τις ήπιες και σταθερές συνθήκες των τελευταίων 11.000 ετών, μέσα στις οποίες αναπτύχθηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός.
Ήδη, με την παγκόσμια θέρμανση να έχει φτάσει περίπου στους 1,3°C τα τελευταία χρόνια, τα ακραία καιρικά φαινόμενα κοστίζουν ζωές και καταστρέφουν μέσα βιοπορισμού σε όλο τον κόσμο.
Σε επίπεδα 3-4°C, «η οικονομία και η κοινωνία όπως τις γνωρίζουμε θα πάψουν να λειτουργούν», ανέφεραν επιστήμονες την περασμένη εβδομάδα – ωστόσο ένα σενάριο «θερμοκηπίου» θα ήταν ακόμη πιο ακραίο και καταστροφικό.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τόσο η κοινή γνώμη όσο και μεγάλο μέρος του πολιτικού κόσμου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανενημέρωτοι για τον κίνδυνο υπέρβασης του σημείου χωρίς επιστροφή.
Όπως τονίζουν, παρά τις δυσκολίες που συνεπάγεται μια άμεση και ραγδαία μείωση της καύσης ορυκτών καυσίμων, η αντιστροφή της πορείας θα είναι πιθανότατα αδύνατη εάν η Γη εισέλθει σε τροχιά «θερμοκηπίου», ακόμη κι αν αργότερα μειωθούν δραστικά οι εκπομπές.
Ο Δρ. Κρίστοφερ Γουλφ από τον οργανισμό Terrestrial Ecosystems Research Associates στις ΗΠΑ, μέλος ερευνητικής ομάδας που περιλαμβάνει τον καθηγητή Γιόχαν Ρόκστρεμ του Ινστιτούτου Έρευνας Κλιματικών Επιπτώσεων του Πότσνταμ και τον καθηγητή Χανς Γιόαχιμ Σέλνχουμπερ του Διεθνούς Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Συστημάτων Ανάλυσης στην Αυστρία, υπογραμμίζει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί πότε θα ενεργοποιηθούν τα σημεία καμπής – γεγονός που καθιστά την προληπτική δράση επιτακτική.
«Η υπέρβαση ακόμη και ορισμένων ορίων θα μπορούσε να δεσμεύσει τον πλανήτη σε τροχιά “θερμοκηπίου”», ανέφερε ο Γουλφ.
«Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και το κοινό σε μεγάλο βαθμό δεν αντιλαμβάνονται τους κινδύνους μιας μετάβασης που στην πράξη ισοδυναμεί με σημείο χωρίς επιστροφή».
Όπως προσθέτει, είναι πιθανό οι παγκόσμιες θερμοκρασίες να είναι ήδη τόσο υψηλές – ή και υψηλότερες – από οποιαδήποτε στιγμή τα τελευταία 125.000 χρόνια, ενώ η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ταχύτερα από όσο είχαν προβλέψει πολλοί επιστήμονες.
Τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα, μάλιστα, εκτιμάται ότι βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τουλάχιστον δύο εκατομμυρίων ετών.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό One Earth, συγκεντρώνει πρόσφατα ευρήματα για τους μηχανισμούς ανατροφοδότησης του κλίματος και 16 βασικά «στοιχεία καμπής».
Σε αυτά περιλαμβάνονται τα παγοκαλύμματα της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής, οι ορεινοί παγετώνες, ο θαλάσσιος πάγος της Αρκτικής, τα υποαρκτικά δάση και το μόνιμα παγωμένο έδαφος (permafrost), το τροπικό δάσος του Αμαζονίου και η Ατλαντική Μεσημβρινή Ανακυκλοφορία (Amoc), ένα σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων που επηρεάζει καθοριστικά το παγκόσμιο κλίμα.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ενδείξεις ανατροπής παρατηρούνται ήδη στη Γροιλανδία και τη δυτική Ανταρκτική, ενώ το permafrost, οι ορεινοί παγετώνες και ο Αμαζόνιος φαίνεται να βρίσκονται κοντά σε κρίσιμο όριο.
«Η έρευνα δείχνει ότι αρκετά στοιχεία του συστήματος της Γης ενδέχεται να βρίσκονται πιο κοντά στην αποσταθεροποίηση απ’ ό,τι πιστεύαμε», καταλήγουν. «Παρότι το ακριβές ρίσκο παραμένει αβέβαιο, είναι σαφές ότι οι τρέχουσες δεσμεύσεις για το κλίμα δεν επαρκούν».
Ο καθηγητής Γουίλιαμ Ρίπλ από το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, που ηγήθηκε της ανάλυσης, σημειώνει ότι η Amoc ήδη εμφανίζει σημάδια εξασθένησης, γεγονός που θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο εκτεταμένης καταστροφής του Αμαζονίου.
Η απελευθέρωση άνθρακα από μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε περαιτέρω την υπερθέρμανση, ενεργοποιώντας επιπλέον μηχανισμούς ανατροφοδότησης.
Ήδη από το 2018, επιστήμονες είχαν προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο ενός «θερμοκηπίου πλανήτη», όπου η μέση παγκόσμια θερμοκρασία θα παρέμενε για χιλιάδες χρόνια σημαντικά υψηλότερη από το όριο των 4°C που προβλέπεται στα χειρότερα σενάρια. Ένα τέτοιο μέλλον θα σήμαινε δραματική άνοδο της στάθμης της θάλασσας και βύθιση παράκτιων πόλεων.
Οι επιπτώσεις, είχαν επισημάνει τότε, «θα ήταν τεράστιες, σε ορισμένες περιπτώσεις απότομες, και αναμφίβολα βαθιά αποσταθεροποιητικές για τις ανθρώπινες κοινωνίες».