Μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να φωτίσει μια συχνά παραγνωρισμένη φάση της ανάπτυξης των θηλαστικών: την περίοδο μετά την πρώιμη εξάρτηση από τη μητέρα, όταν το νεαρό ζώο έχει ήδη αποκτήσει σωματική αυτονομία αλλά συνεχίζει να ζει δίπλα της.
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, η παρατεταμένη παρουσία της μητέρας παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς, της φυσιολογίας και –κυρίως– της εγκεφαλικής ανάπτυξης των πουλαριών.
Στα κοινωνικά θηλαστικά, ο ρόλος των πρώιμων σχέσεων είναι κρίσιμος. Η περίοδος γύρω από τη γέννηση έχει μελετηθεί εκτενώς, καθώς τότε το νεογνό εξαρτάται απόλυτα από τους γονείς του για τροφή και προστασία.
Πολύ λιγότερο κατανοητό, ωστόσο, παραμένει το τι συμβαίνει αργότερα, όταν η επιβίωση του νεαρού δεν εξαρτάται πλέον άμεσα από τη μητέρα, αλλά η συναισθηματική και κοινωνική σχέση εξακολουθεί να υπάρχει.
Το άλογο αποτελεί ένα ιδιαίτερα κατάλληλο μοντέλο για τη μελέτη αυτής της φάσης. Όπως και στον άνθρωπο, οι φοράδες γεννούν συνήθως ένα μόνο μικρό, αναπτύσσουν ισχυρό και εξατομικευμένο δεσμό μαζί του και παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα.
Σε φυσικές συνθήκες, τα πουλάρια παραμένουν στο οικογενειακό τους περιβάλλον μέχρι την ηλικία των δύο ή τριών ετών. Αντίθετα, στις περισσότερες σύγχρονες πρακτικές εκτροφής, ο απογαλακτισμός και ο αποχωρισμός από τη μητέρα συμβαίνουν πολύ νωρίτερα, γύρω στους έξι μήνες, σύμφωνα με το The Conversation.
Αξιοποιώντας αυτή την αντίθεση, οι ερευνητές παρακολούθησαν 24 πουλάρια ηλικίας 6 έως 13 μηνών, μια περίοδο που μπορεί να παρομοιαστεί με την παιδική ηλικία στον άνθρωπο. Όλα τα ζώα ζούσαν σε κοινωνικά πλούσιο περιβάλλον, μαζί με άλλα νεαρά και ενήλικα άλογα. Η μόνη διαφορά ήταν ότι τα μισά παρέμειναν με τη μητέρα τους, ενώ τα υπόλοιπα αποχωρίστηκαν, όπως συμβαίνει συνήθως στην εκτροφή.
Κατά τη διάρκεια επτά μηνών, οι επιστήμονες κατέγραψαν συστηματικά τη συμπεριφορά των πουλαριών, χρησιμοποιώντας ποσοτικές μεθόδους της εθολογίας (επιστημονικός κλάδος ζωολογίας) πραγματοποίησαν φυσιολογικές μετρήσεις –όπως αύξηση βάρους και ορμονικά επίπεδα– και, για πρώτη φορά σε τέτοιο πλαίσιο, εφάρμοσαν μαγνητική τομογραφία (IRM) για τη μελέτη της λειτουργίας και της δομής του εγκεφάλου.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα πουλάρια που παρέμειναν με τη μητέρα τους εμφάνισαν μεγαλύτερη κοινωνικότητα: έπαιζαν περισσότερο, συμμετείχαν συχνότερα σε θετικές αλληλεπιδράσεις, όπως ο αμοιβαίος καλλωπισμός, και έδειχναν μεγαλύτερη άνεση απέναντι σε νέες κοινωνικές καταστάσεις. Παράλληλα, ήταν πιο εξερευνητικά και λιγότερο φοβικά.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εύρημα ότι, παρότι τα πουλάρια με μητρική παρουσία περνούσαν λιγότερο χρόνο τρώγοντας, παρουσίαζαν μεγαλύτερη αύξηση βάρους, γεγονός που υποδηλώνει πιο αποτελεσματική ανάπτυξη και καλύτερη φυσιολογική ρύθμιση.
Σε εγκεφαλικό επίπεδο, η μαγνητική τομογραφία αποκάλυψε σημαντικές διαφορές. Οι ερευνητές εντόπισαν, για πρώτη φορά στον εγκέφαλο του αλόγου, το λεγόμενο «δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας» (default mode network), ένα δίκτυο γνωστό στον άνθρωπο και σε λίγα ακόμη είδη, το οποίο σχετίζεται με την αυτοαντίληψη, την κοινωνική κατανόηση και την εσωτερική σκέψη. Στα πουλάρια που μεγάλωσαν με τη μητέρα τους, το δίκτυο αυτό ήταν πιο ανεπτυγμένο και σε συμφωνία με τις αυξημένες κοινωνικές δεξιότητες που παρατηρήθηκαν συμπεριφορικά.
Επιπλέον, καταγράφηκαν μορφολογικές διαφορές στον υποθάλαμο, περιοχή-κλειδί για τη ρύθμιση της φυσιολογίας, του στρες και της διατροφικής συμπεριφοράς.
Συνολικά, η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία μιας ενδιάμεσης, συχνά παραμελημένης φάσης ανάπτυξης, ανάμεσα στην πρώιμη παιδική ηλικία και την εφηβεία. Η παρατεταμένη μητρική παρουσία φαίνεται να συμβάλλει σε μια πιο αρμονική ανάπτυξη, εξοπλίζοντας τα νεαρά ζώα με κοινωνικές και γνωστικές δεξιότητες που θα τα συνοδεύουν στην ενήλικη ζωή τους.
Αν και τα ευρήματα δεν οδηγούν σε απόλυτα συμπεράσματα για τον «ιδανικό» χρόνο αποχωρισμού στην εκτροφή, αναδεικνύουν ότι η πρόωρη απομάκρυνση από τη μητέρα έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από τη διατροφή. Τα αποτελέσματα αυτά συμπίπτουν και με όσα γνωρίζουμε για άλλα κοινωνικά θηλαστικά – συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου – υπογραμμίζοντας τον ρόλο του φροντιστή ως βασικού μεσολαβητή ανάμεσα στο παιδί και τον έξω κόσμο.