Γιατί κάποιοι πιστεύουν ότι ζούμε σε μια εξομοίωση; Ένας ειδικός εξηγεί
Πώς ξέρουμε πως η ζωή που ζούμε είναι αληθινή; Κάποια πράγματα μπορούμε να τα δούμε απευθείας, όπως τα δάχτυλά μας. Το πηγούνι μας όμως, μπορούμε να το δούμε μόνο με καθρέφτη ή κάμερα.
Άλλα πάλι δεν μπορούμε να τα δούμε, αλλά τα πιστεύουμε επειδή μας το είπε ένας γονέας ή ένας δάσκαλος, ή επειδή το έχουμε διαβάσει.
Από το σπήλαιο του Πλάτωνα στο “Matrix”: Η επιστημονική αναζήτηση της πραγματικότητας
Οι φυσικοί χρησιμοποιούν ευαίσθητα επιστημονικά όργανα και περίπλοκα μαθηματικά για να καταλάβουν τι είναι πραγματικό και τι όχι. Όμως, καμία από αυτές τις πηγές πληροφοριών δεν είναι απολύτως αξιόπιστη: Οι επιστημονικές μετρήσεις μπορεί να είναι λανθασμένες, οι υπολογισμοί μπορεί να έχουν σφάλματα, ακόμα και τα μάτια μας μπορούν να μας εξαπατήσουν – όπως το φόρεμα που “δίχασε” το διαδίκτυο επειδή κανείς δεν μπορούσε να συμφωνήσει για το τι χρώμα ήταν.
Επειδή κάθε πηγή πληροφοριών –ακόμα και οι δάσκαλοί μας – μπορεί να μας ξεγελάσει κάποιες φορές, ορισμένοι άνθρωποι αναρωτιούνταν ανέκαθεν αν μπορούμε ποτέ να εμπιστευτούμε οποιαδήποτε πληροφορία. Αν δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τίποτα, είμαστε σίγουροι ότι είμαστε ξύπνιοι;
Πριν από χιλιάδες χρόνια, ο Κινέζος φιλόσοφος Τσουάνγκ Τσε (Zhuangzi) ονειρεύτηκε ότι ήταν μια πεταλούδα και συνειδητοποίησε ότι μπορεί στην πραγματικότητα να είναι μια πεταλούδα που ονειρεύεται ότι είναι άνθρωπος.
Ο Πλάτωνας αναρωτήθηκε μήπως όλα όσα βλέπουμε είναι απλώς σκιές των πραγματικών αντικειμένων. Ίσως ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε όλη μας τη ζωή να μην είναι ο αληθινός, ίσως να μοιάζει περισσότερο με ένα μεγάλο βιντεοπαιχνίδι ή με την ταινία “The Matrix”.
Ζούμε σε μια εξαιρετικά εξελιγμένη εκδοχή του Minecraft; (Tofli IV/Wikimedia Commons, CC BY-SA)
Η υπόθεση της εξομοίωσης είναι μια σύγχρονη προσπάθεια χρήσης της λογικής και των παρατηρήσεων σχετικά με την τεχνολογία, ώστε να απαντηθούν επιτέλους αυτά τα ερωτήματα και να αποδειχθεί ότι πιθανότατα ζούμε μέσα σε κάτι που μοιάζει με ένα γιγαντιαίο βιντεοπαιχνίδι.
Πριν από είκοσι χρόνια, ένας φιλόσοφος ονόματι Νικ Μπόστρομ (Nick Bostrom) διατύπωσε ένα τέτοιο επιχείρημα, βασιζόμενος στο γεγονός ότι τα βιντεοπαιχνίδια, η εικονική πραγματικότητα και η τεχνητή νοημοσύνη βελτιώνονταν ραγδαία.
Αυτή η τάση συνεχίστηκε, έτσι ώστε σήμερα οι άνθρωποι μπορούν να βυθιστούν σε μια καθηλωτική εικονική πραγματικότητα ή να συνομιλήσουν με τεχνητά όντα που φαίνεται να έχουν συνείδηση. Ας υποθέσουμε ότι αυτό είναι σωστό.
Υποθέστε ότι κάποια στιγμή, ας πούμε στον 31ο αιώνα, η ανθρωπότητα θα είναι σε θέση να εξομοιώσει οτιδήποτε επιθυμεί. Κάποιοι από αυτούς θα είναι πιθανότατα λάτρεις του 21ου αιώνα και θα τρέχουν πολλές διαφορετικές εξομοιώσεις του κόσμου μας, ώστε να μπορούν να μάθουν για εμάς ή απλώς για να διασκεδάσουν.
Ιδού το σοκαριστικό λογικό επιχείρημα του Μπόστρομ: Εάν ο πλανήτης Γη του 21ου αιώνα υπήρξε στην πραγματικότητα μόνο μία φορά, αλλά τελικά πρόκειται να εξομοιωθεί τρισεκατομμύρια φορές, και εάν οι εξομοιώσεις είναι τόσο καλές ώστε οι άνθρωποι μέσα σε αυτές νιώθουν ακριβώς όπως οι πραγματικοί άνθρωποι, τότε πιθανότατα ζείτε σε μία από τις τρισεκατομμύρια εξομοιώσεις της Γης και όχι στην αρχική, μοναδική Γη.
Αυτό το επιχείρημα θα ήταν ακόμα πιο πειστικό αν μπορούσατε πράγματι να τρέξετε ισχυρές εξομοιώσεις σήμερα. Όμως, όσο πιστεύετε ότι οι άνθρωποι θα τρέξουν τέτοιες εξομοιώσεις κάποτε στο μέλλον, τότε λογικά θα έπρεπε να πιστεύετε ότι πιθανότατα ζείτε σε μία από αυτές σήμερα.
Αν όντως ζούμε σε μια εξομοίωση, εξηγεί αυτό κάτι; Ίσως η εξομοίωση να παρουσιάζει σφάλματα (glitches), και γι’ αυτό το τηλέφωνό σας δεν βρισκόταν εκεί που ήσασταν σίγουροι ότι το αφήσατε, ή έτσι εξηγείται το πώς γνωρίζατε ότι κάτι επρόκειτο να συμβεί πριν συμβεί, ή γιατί εκείνο το φόρεμα στο διαδίκτυο φαινόταν τόσο παράξενο.
Υπάρχουν πιο θεμελιώδεις τρόποι με τους οποίους ο κόσμος μας μοιάζει με εξομοίωση. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο μήκος, πολύ μικρότερο από ένα άτομο, πέρα από το οποίο οι θεωρίες των φυσικών για το Σύμπαν καταρρέουν. Και δεν μπορούμε να δούμε τίποτα πέρα από περίπου 50 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά, επειδή το φως δεν είχε τον χρόνο να φτάσει σε εμάς από τη στιγμή του Μπιγκ Μπανγκ.
Αυτό ακούγεται ύποπτα παρόμοιο με ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, όπου δεν μπορείς να δεις τίποτα μικρότερο από ένα πίξελ (pixel) ή οτιδήποτε πέρα από την άκρη της οθόνης. Φυσικά, υπάρχουν και άλλες εξηγήσεις για όλα αυτά τα πράγματα.
Ας είμαστε ειλικρινείς: μπορεί απλώς να θυμάστε λάθος πού αφήσατε το τηλέφωνό σας. Όμως, το επιχείρημα του Μπόστρομ δεν απαιτεί καμία επιστημονική απόδειξη.
Είναι λογικά αληθές, εφόσον πιστεύετε πραγματικά ότι στο μέλλον θα υπάρξουν πολλές ισχυρές εξομοιώσεις.
Γι’ αυτόν τον λόγο, διάσημοι επιστήμονες όπως ο Νιλ ντε Γκρας Τάισον (Neil deGrasse Tyson) και τιτάνες της τεχνολογίας όπως ο Elon Musk έχουν πειστεί γι’ αυτό, αν και ο Τάισον τοποθετεί πλέον τις πιθανότητες στο 50-50. Άλλοι είμαστε πιο σκεπτικοί.
Η τεχνολογία που απαιτείται για την εκτέλεση τόσο μεγάλων και ρεαλιστικών εξομοιώσεων είναι τόσο ισχυρή, που ο Μπόστρομ περιγράφει αυτούς τους εξομοιωτές ως “θεϊκούς”, και παραδέχεται ότι η ανθρωπότητα μπορεί να μην γίνει ποτέ τόσο ικανή στις εξομοιώσεις.
Παρόλο που απέχει πολύ από το να επιλυθεί, η υπόθεση της εξομοίωσης αποτελεί ένα εντυπωσιακό λογικό και φιλοσοφικό επιχείρημα που έχει αμφισβητήσει τις θεμελιώδεις αντιλήψεις μας για την πραγματικότητα και έχει αιχμαλωτίσει τη φαντασία εκατομμυρίων ανθρώπων.