Το πραγματικό πρόβλημα είναι ο ανεπαρκής διαχωρισμός των τριών εξουσιών. Στα χαρτιά είναι ισότιμες, στην πράξη όχι. Η εκτελεστική εξουσία κυριαρχεί, η νομοθετική ακολουθεί πιστά και η δικαστική καλείται να ισορροπήσει σε ένα περιβάλλον όπου η ανεξαρτησία της αμφισβητείται όλο και πιο συχνά. Το δεύτερο πρόβλημα είναι η… μόνιμη αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού.
Εκλογικοί νόμοι που αλλάζουν ανάλογα με τις δημοσκοπήσεις. Εκλογές που προκηρύσσονται όταν συμφέρει. Θεσμικές ερμηνείες που προσαρμόζονται στις ανάγκες της στιγμής.
Αν η σχεδιαζόμενη συνταγματική αναθεώρηση έχει νόημα, είναι ακριβώς γι’ αυτό. Να κλειδώσει τους κανόνες, να περιορίσει τη διαπλοκή ρόλων, να θωρακίσει το σύστημα απέναντι στις κακές προθέσεις, γιατί οι θεσμοί δεν χτίζονται για τις καλές ημέρες, αλλά για τις δύσκολες.
Πρώτη και καθαρή τομή, το ασυμβίβαστο ανάμεσα στην ιδιότητα του βουλευτή και του υπουργού. Ο έλεγχος της εκτελεστικής εξουσίας δεν μπορεί να ασκείται από τα ίδια πρόσωπα που τη συγκροτούν. Αν ένας βουλευτής αναλάβει υπουργός, οφείλει να αποχωρεί από τη Βουλή. Και αν αποχωρήσει από το υπουργικό αξίωμα, να μην επιστρέφει στην ίδια κοινοβουλευτική περίοδο. Αυτός ο διαχωρισμός δεν αποδυναμώνει τη δημοκρατία, την εξυγιαίνει.
Δεύτερη αναγκαία αλλαγή, η αυστηρή εξάντληση της τετραετίας. Η κυβερνητική σταθερότητα δεν μπορεί να εξαρτάται από τις δημοσκοπήσεις, ούτε από την τακτική σκοπιμότητα. Η κυβέρνηση πρέπει να πέφτει μόνο όταν χάνει τη δεδηλωμένη. Τίποτ’ άλλο. Οχι «πολιτική πίεση», όχι «κλίμα». Οχι μόνιμο αίτημα για κάλπες από την αντιπολίτευση την επομένη… των εκλογών.
Τρίτη, η θέσπιση ανώτατης θητείας πρωθυπουργού στα οκτώ χρόνια. Δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία, είναι διεθνής πρακτική. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ο πρόεδρος δεν μπορεί να εκλεγεί πάνω από δύο θητείες. Στη Γαλλία ισχύει το ίδιο. Και κανείς δεν θεωρεί ότι αυτό αποδυναμώνει τη δημοκρατία τους. Αντίθετα, προστατεύει το σύστημα από τη συσσώρευση εξουσίας και τη φθορά που αναπόφευκτα τη συνοδεύει. Ο περιορισμός της θητείας δεν είναι τιμωρία, είναι θεσμική πρόνοια.
Τέταρτη, η εκλογή ηγεσίας στη Δικαιοσύνη. Οσο επιλέγεται από την εκτελεστική εξουσία, η σκιά της εξάρτησης θα παραμένει. Η λύση είναι η εκλογή της από τη Βουλή, με διευρυμένη θητεία, μετά από δημόσια ακρόαση, με δήλωση υποψηφιότητας και με μυστική ψηφοφορία. Οχι για να κομματικοποιηθεί η Δικαιοσύνη, αλλά για να αποσυνδεθεί από την κυβέρνηση και να αποκτήσει καθαρή θεσμική νομιμοποίηση.
Πέμπτη, ο εκλογικός νόμος. Η χώρα χρειάζεται έναν σταθερό εκλογικό νόμο, συνταγματικά κατοχυρωμένο, που να ισορροπεί ανάμεσα στην αντιπροσωπευτικότητα και, πάνω απ’ όλα, να διασφαλίζει την κυβερνησιμότητα. Η ακυβερνησία δεν είναι δημοκρατική ευαισθησία, είναι πολιτική αποτυχία. Η κοινωνία πρέπει να ξέρει ότι από τις εκλογές θα προκύπτει κυβέρνηση, όχι ατέρμονες διαπραγματεύσεις και διαδοχικές κάλπες. Παράλληλα, η εκλογή βουλευτών ανά περιφέρεια και όχι ανά νομό μπορεί να περιορίσει το τοπικό ρουσφέτι, να μειώσει τις πελατειακές εξαρτήσεις και να ενισχύσει τον πολιτικό ρόλο έναντι του προσωπικού.
Κλείσιμο
Εκτη, η αναβάθμιση του ρόλου του Προέδρου της Δημοκρατίας. Δεν είναι διακοσμητική λεπτομέρεια. Είναι θεσμικό αντίβαρο. Οχι για να γίνει «παίκτης», αλλά για να λειτουργεί ως εγγυητής. Οχι ως σιωπηλός συμβολαιογράφος των κυβερνητικών επιλογών, αλλά ως θεσμικός φρουρός της ισορροπίας.
Εβδομη τομή, η δημιουργία Συνταγματικού Δικαστηρίου. Οχι ως τέταρτη εξουσία, αλλά ως καθαρός, εξειδικευμένος θεσμός ελέγχου της συνταγματικότητας. Για να μην εξαρτάται η ερμηνεία του Συντάγματος από συγκυρίες, συνθέσεις και επικοινωνιακές πιέσεις. Για να υπάρχει θεσμική μνήμη και βάθος.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δηλώνει συχνά ότι είναι «θεσμικός». Το έχει αποδείξει σε αρκετές περιπτώσεις. Τώρα έχει την ευκαιρία να το επιβεβαιώσει με τον πιο εμφατικό τρόπο. Οχι με λόγια, αλλά με κανόνες που θα δεσμεύουν τον ίδιο και τους επόμενους.
Μετά από οκτώ χρόνια στην πρωθυπουργία και ίσως μια τρίτη θητεία μπροστά του τι άλλο να ζητήσει; Εχει μια σπάνια ευκαιρία να γράψει ιστορία ως ο πολιτικός που τόλμησε να αλλάξει τους κανόνες προς όφελος της κοινωνίας και της χώρας. Αν το κάνει, θα πρόκειται για μια πολιτική, εθνική και κοινωνική τομή που θα σημάνει πραγματικά το τέλος της Μεταπολίτευσης που όλο την επικαλούμαστε, αλλά ακόμη δεν ήρθε. Ολα τα άλλα είναι ημίμετρα.
Μπάμπης Κούτρας
Μία ακόμη συνταγματική αναθεώρηση ή θα γράψει ιστορία;
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή