Η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή τη ρύθμιση μέχρι τέλος Φεβρουαρίου – Θα απαγορεύεται πλήρως η δημιουργία λογαριασμών, χωρίς εξαιρέσεις γονικής συναίνεσης – Τέλος στην αυτοδήλωση ηλικίας, πραγματική επαλήθευση με Kids Wallet – Σκέψεις και για περιορισμούς στους 16-18
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Η παρέμβαση εστιάζει, καταρχάς, στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που βασίζονται σε αλγοριθμικό feed, ατελείωτο scrolling και μηχανισμούς διαρκούς αλληλεπίδρασης (likes, reels, stories, short videos), στοιχεία που, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εθιστικής χρήσης στους ανηλίκους. Πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok, το YouTube, το Snapchat και το X ενσωματώνουν σχεδιαστικά χαρακτηριστικά «διαρκούς ροής περιεχομένου», τα οποία ενισχύουν την παρατεταμένη παραμονή στην εφαρμογή, το λεγόμενο «doom scrolling», όπου ο χρήστης βρίσκει τον εαυτό του να σκρολάρει στα βίντεο της εφαρμογής χωρίς να μπορεί να σταματήσει.
Συνεργασία
Η εξεταζόμενη από την κυβέρνηση παρέμβαση αφορά όλες τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που επιτρέπουν δημιουργία προσωπικού λογαριασμού, τη δημοσίευση περιεχομένου ή αλληλεπίδραση (σχόλια, μηνύματα), χρησιμοποιούν αλγοριθμική προώθηση περιεχομένου και συλλέγουν και επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα. Στο τραπέζι έχει πέσει η σκέψη να εφαρμόζεται η ρύθμιση σε κάθε ψηφιακή πλατφόρμα με περισσότερους από 100.000 ενεργούς χρήστες στην Ελλάδα, ώστε να μην παρακαμφθεί μέσω εναλλακτικών εφαρμογών.
Η συνεργασία των κοινωνικών δικτύων θεωρείται δεδομένη, αλλά σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης εξετάζεται ένα πλαίσιο κυρώσεων, το οποίο περιλαμβάνει διοικητικά πρόστιμα από την εφαρμογή πλαισίου για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και ποινικές κυρώσεις βάσει του Εθνικού Δικαίου, όπου προβλέπονται. Οι κυρώσεις επιβάλλονται από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και τις αρμόδιες εθνικές ρυθμιστικές αρχές.
Το προηγούμενο διάστημα, και ιδιαίτερα στη διάρκεια του καλοκαιριού που πέρασε, οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες είχαν ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας και συνεργασίας με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για την αναζήτηση κοινώς αποδεκτών λύσεων. Την καλή συνεργασία όλων των πλευρών επάνω στο ζήτημα εξαίρουν και οι ελληνικές υπηρεσίες, τονίζοντας μάλιστα ότι κάποιοι κολοσσοί του Διαδικτύου εργάστηκαν πολύ σθεναρά επάνω στο ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων.
Ξεχωρίζει η περίπτωση της Google, η οποία μάλιστα υπέβαλε και δέσμη προτάσεων για μέτρα προστασίας των ανηλίκων τόσο στις ευρωπαϊκές όσο και στις ελληνικές αρχές. Οι προτάσεις της, πάντως, αν και αξιολογήθηκαν ως πολύ ενδιαφέρουσες και τεχνικά άρτιες, δεν υιοθετήθηκαν από την ευρωπαϊκή πλευρά, καθώς υπήρχαν ήδη οι έτοιμες λύσεις των εθνικών apps, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας του Kids Wallet. Αυτό που δεν έχει ακόμη αποφασιστεί είναι αν και με ποιον τρόπο θα συμπεριληφθούν πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και επικοινωνιών, όπως το WhatsApp, που χρησιμοποιούνται και για μαθησιακούς σκοπούς, αλλά και για την επικοινωνία των γονιών με τα παιδιά τους.
Πώς θα αποκλειστούν
Πώς όμως θα γίνει ο αποκλεισμός των ανηλίκων από τα κοινωνικά δίκτυα; Σύμφωνα με απολύτως ασφαλείς πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του το «ΘΕΜΑ», η Ελλάδα έχει αποφασίσει από την πρώτη ώρα που έπεσε η ιδέα στο τραπέζι να χρησιμοποιήσει το πιο ασφαλές σύστημα, το age verification. Η χώρα μας δεν αναπτύσσει νέα πλατφόρμα και νέο σύστημα, αλλά θα χρησιμοποιήσει το ήδη υπάρχον, δοκιμασμένο με επιτυχία και σε λειτουργία Kids Wallet, ως εθνικό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας για πλατφόρμες social media, εξασφαλίζοντας ότι μόνο χρήστες με πιστοποιημένη ηλικία μπορούν να δημιουργούν ή και να λειτουργούν λογαριασμούς.
Οι λύσεις που ακολουθούν οι μυημένοι στην τεχνολογία ανήλικοι στην Αυστραλία για να ξεφύγουν από το (πρωτόγονο τεχνολογικά εκεί) ban, απλά, δεν θα είναι εφικτό να χρησιμοποιηθούν εδώ. Η χρήση VPN, για παράδειγμα, θα είναι δώρο άδωρο, καθώς η ανίχνευση των λογαριασμών δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στη διεύθυνση IP που θα μπορούσε να παρακαμφθεί. Αντίθετα, θα εφαρμόζεται πολυπαραγοντικός έλεγχος, που θα περιλαμβάνει συνδυαστικά:
■ σύνδεση από IP εντός ελληνικής επικράτειας,
■ δηλωμένο τόπο κατοικίας στην Ελλάδα,
■ επιλογή ελληνικής γλώσσας ως κύριας γλώσσας λογαριασμού ή συσκευής,
■ δημιουργία λογαριασμού μέσω ελληνικού τηλεπικοινωνιακού παρόχου,
■ συστηματική ανάρτηση περιεχομένου στην ελληνική γλώσσα,
■ χρήση ελληνικού αριθμού κινητού για επαλήθευση,
■ γεωεντοπιστικά δεδομένα συσκευής (όπου παρέχεται συγκατάθεση).
Με την εφαρμογή των ανωτέρω επιπλέον δικλίδων ασφαλείας, η ρύθμιση δεν θα περιορίζεται σε έλεγχο IP, αλλά θα βασίζεται σε συνδυαστική αξιολόγηση στοιχείων χρήστη. Αυτό καθιστά ουσιαστικά αναποτελεσματική την απλή χρήση VPN ως μέσου παράκαμψης του συστήματος.
Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι οι πλατφόρμες των κοινωνικών δικτύων θα υποχρεωθούν να ενσωματώσουν την επαλήθευση του Kids Wallet ως μέρος της διαδικασίας εγγραφής, αντί απλώς να εμπιστεύονται την αυτοαναφερόμενη ηλικία. Για τους ήδη εγγεγραμμένους χρήστες θα ζητηθεί εκ νέου η επαλήθευση ηλικίας με deadline, π.χ. 90 ημερών, όπου μετά θα κλειδώνεται ο λογαριασμός τους. Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι τρέχει διαπραγμάτευση με τις ισχυρότερες πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων του πλανήτη, κάποιες εκ των οποίων (λόγω και της δραστηριοποίησής τους στην Ελλάδα) ανταποκρίθηκαν θετικά από την αρχή και προσφέρθηκαν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη τεχνολογίας αποκλεισμού των ανηλίκων. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι μετά την επιβολή του μέτρου να ανταποκριθούν κι από τη δική τους πλευρά.
Πολιτική απόφαση
Το μεγάλο ερώτημα είναι πότε θα εφαρμοστεί το σχέδιο. Με δεδομένο ότι η λύση που υιοθετείται (EU Age Verification) είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό σύστημα ψηφιακής ταυτότητας και αποτελεί ενιαίο, κοινό πρότυπο για όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., έχει εξασφαλιστεί η διαλειτουργικότητα και τεχνολογική ουδετερότητα που ζητούσε η Κομισιόν από τα μέσα του περασμένου έτους – τότε που και η χώρα μας ήταν τεχνολογικά έτοιμη, η πρώτη στην Ευρώπη που το είχε πετύχει. Συνεπώς, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν απαιτείται να αναπτύξουν ξεχωριστά τεχνολογικά συστήματα για κάθε χώρα, καθώς η επαλήθευση ηλικίας βασίζεται σε κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό.
Οσον αφορά το πότε θα συμβεί, κυβερνητικές πηγές απαντούν ότι η υποχρεωτική συμμόρφωση των πλατφορμών δύναται να τεθεί σε ισχύ εντός σύντομου μεταβατικού διαστήματος, δεδομένου ότι η τεχνολογική λύση είναι ήδη υλοποιημένη, το ευρωπαϊκό πρότυπο είναι διαθέσιμο και το εθνικό σύστημα επαλήθευσης για ανηλίκους (Kids Wallet) βρίσκεται ήδη σε λειτουργία.
Ανεξάρτητες πηγές επισημαίνουν ότι το ζήτημα είναι αποκλειστικά στα χέρια του πρωθυπουργού, ο οποίος και θα επιλέξει τον τόπο και τον τρόπο με τον οποίο θα ενεργοποιηθεί και ανακοινωθεί το ban των ανηλίκων από τα social media. Ισχυρό αβαντάζ σε αυτό είναι και το γεγονός ότι, όπως καταδεικνύουν οι σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης, δεν είναι μόνο ο ίδιος ο πρωθυπουργός και η σύζυγός του θερμοί υποστηρικτές του μέτρου, αλλά και η συντριπτική πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας. Ποσοστό περίπου 80% συμφωνεί με το μέτρο ως μια θετική προσπάθεια προστασίας των παιδιών, και ως εκ τούτου της κοινωνίας μας. Με τη διαφορά όμως ότι το 57% εκτιμά ότι τα παιδιά θα καταφέρουν να βρουν τρόπο να παρακάμψουν το μέτρο.
Ανάλογη εμπειρία υπάρχει από την πρώτη χώρα του κόσμου που εφάρμοσε το μέτρο, την Αυστραλία. Εκεί τα περισσότερα παιδιά δηλώνουν ότι κατάφεραν να διατηρήσουν τους λογαριασμούς τους σε TikTok, Facebook, X, YouTube, Instagram κ.α., αλλάζοντας απλώς την ημερομηνία γέννησής τους ή στέλνοντας φωτογραφίες τους (το απαιτούσαν οι πλατφόρμες) στις οποίες δήλωναν ότι ήταν κάποια χρόνια μεγαλύτερα.
Ακόμα κι έτσι, όμως, σύμφωνα με την υπηρεσία eSafety της Αυστραλίας, πριν από το ban της 10ης Δεκεμβρίου περισσότερα από 2,3 εκατομμύρια παιδιά μεταξύ 8-15 ετών στη χώρα χρησιμοποιούσαν τουλάχιστον μια πλατφόρμα κοινωνικών δικτύων, εκ των οποίων περισσότεροι από 850.000 χρήστες Snapchat και τουλάχιστον 700.000 Instagram. Η κυβέρνηση της χώρας ανακοίνωσε ότι τον Ιανουάριο που μας πέρασε περίπου 4,7 εκατομμύρια λογαριασμοί ατόμων κάτω των 16 ετών απενεργοποιήθηκαν ή σβήστηκαν.
Η μητρική εταιρεία των Facebook και Instagram, Meta, ανακοίνωσε ότι αφαίρεσε 173.000 χρήστες από το Facebook και 330.000 από το Instagram, ενώ το Snapchat λέει ότι μπλόκαρε 415.000 λογαριασμούς.
Υπολογίζεται ότι το 44% των ανηλίκων κάτω των 16 μπλοκαρίστηκε από το Instagram, όπως και το 48% των χρηστών Snapchat ίδιας ηλικίας είχε την ίδια αντιμετώπιση. Περιέργως -ή διόλου περιέργως- στην Αυστραλία καταγράφεται αύξηση των παιδιών και εφήβων που αναζητούν χόμπι με φυσικές δραστηριότητες και φυσική αλληλεπίδραση, ακόμα και της χρήσης του επιστολικού ταχυδρομείου από τους ανηλίκους…
Συμφωνεί η κοινωνία
Στην Ευρώπη τουλάχιστον οκτώ χώρες (Γαλλία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Δανία, Ελλάδα, Ολλανδία, Νορβηγία) αλλά και η Ε.Ε. των «27» προωθούν ανάλογα μέτρα. Στο Παρίσι βρίσκεται σε τελικό στάδιο η έγκριση νομοθεσίας για απαγόρευση της πρόσβασης στα social media σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε ήδη τον αποκλεισμό των ανηλίκων κάτω των 16 από τα social media χαρακτηρίζοντάς τα «failed system όπου οι νόμοι αγνοούνται και τα εγκλήματα γίνονται ανεκτά», προκαλώντας την έκρηξη του ιδιοκτήτη του Χ, Ιλον Μασκ, ο οποίος τον αποκάλεσε «πραγματικό φασίστα».
Ωστόσο, πριν αλέκτορα φωνήσαι, η Εισαγγελία του Παρισιού τον κλητεύει, καθώς η έφοδος της Europol στα γραφεία της Χ στη γαλλική πρωτεύουσα βρήκε στοιχεία για κακόβουλους αλγόριθμους και βαριά αδικήματα, όπως συνέργεια σε κατοχή και διάθεση πορνογραφικού υλικού ανηλίκων, καθώς και διάδοση περιεχομένου άρνησης του Ολοκαυτώματος.
Kατάθλιψη και παχυσαρκία οι επιπτώσεις στα παιδιά
Παιγνιομανία, παράνομο τζόγο και ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε πορνογραφικό υλικό εντοπίζει διεθνής μελέτη – Τι άλλα μέτρα έχει πάρει η κυβέρνηση για την προστασία των ανηλίκων στα social media
Παιδιά που εθίζονται στη χρήση smartphone, ιδιαίτερα όσα δεν έχουν φτάσει ακόμη στην ηλικία των 12 ετών, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, ενώ η νωρίτερη απόκτησή του εντείνει αυτά τα προβλήματα μαζί με τον ανεπαρκή ύπνο και την παχυσαρκία. Στη συνταρακτική αυτή διαπίστωση καταλήγει πρόσφατη μελέτη στις ΗΠΑ, η οποία διεξήχθη για λογαριασμό του Νοσοκομείου Παίδων της Φιλαδέλφεια και βασίστηκε σε δεδομένα συμπεριφοράς άνω των 10.000 εφήβων. Και αυτό, απ’ ό,τι φαίνεται, είναι μόνο το προοίμιο μιας εξαιρετικά ανησυχητικής κατάστασης. Διότι, εκ της φύσεώς τους, τα σημερινά, πανίσχυρα και τρομακτικά εξελιγμένα smartphones, με τις αυξημένες τεχνικές δυνατότητες να υποστηρίζουν ηλεκτρονικά διαδικτυακά παιχνίδια, συμβάλλουν καθοριστικά στην παγίδευση των παιδιών σε έναν παιγνιο-εθισμό, ο οποίος έχει αναγνωριστεί ως διακριτή ψυχική διαταραχή από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Εξυπακούεται, δε, ότι με ένα smartphone, συνήθως με δυνατότητα σύνδεσης σε δίκτυο 5G, το παιδί έχει στα χέρια του ένα πανίσχυρο πασπαρτού, ένα κλειδί που ανοίγει κάθε πόρτα, η οποία μπορεί να οδηγεί σε πορνογραφικό υλικό, σε παράνομο τζόγο -με ή χωρίς χρήματα-, σε κακόβουλες διαδικτυακές σελίδες, σε ανεξέλεγκτο διαμοιρασμό των προσωπικών δεδομένων κ.ο.κ.
Επιπλέον, υπάρχει πλήθος διεθνών και έγκυρων μελετών οι οποίες συνδέουν την έντονη ενασχόληση με τα smartphones (επί αρκετές ώρες καθημερινά, χρήση αργά το βράδυ κ.λπ.) με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και στρες. Η άμεση παρενέργεια από την κατάχρηση προκαλεί συμπτώματα όπως η σημαντική έκπτωση στην ευεξία και o δραματικός περιορισμός της φυσικής κοινωνικοποίησης των παιδιών. Ειδικά, η συνεχής έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύει την κοινωνική σύγκριση, τον επονομαζόμενο «τρόμο μήπως χάσω κάτι σημαντικό» (Fear Of Missing Out), καθώς και τον κυβερνοεκφοβισμό.
Οι επιπτώσεις έχουν ακόμη και άμεσο, σωματικό αποτύπωμα: τα smartphones καταστρέφουν την ποιότητα του ύπνου. Το μπλε φως που εκπέμπει η οθόνη του κινητού προκαλεί μείωση ή και ολική καταστολή της έκκρισης μελατονίνης στον οργανισμό. Τα παιδιά αργούν να κοιμηθούν, με συνέπεια η μειωμένη διάρκεια του ύπνου να οδηγεί στην κόπωση, στη διαταραχή του φυσικού βιολογικού ρυθμού κ.λπ. Επίσης, η νωθρότητα και η ακινησία μειώνουν τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας προάγοντας την αύξηση βάρους, τις ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και εν τέλει την παχυσαρκία.
Πρωτοπορία
Οι παραπάνω κίνδυνοι, μαζί με πολλούς άλλους, σωματικούς και ψυχικούς, λειτουργούν ανασχετικά στην υγιή ψυχοκοινωνική και σωματική εξέλιξη του παιδιού και κατεξοχήν στην έναρξη της εφηβείας, μια περίοδο κρίσιμη για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, ο οποίος επηρεάζεται αρνητικά από τη χρήση smartphone και social media, αφού ωθείται στην υιοθέτηση στρεβλών προτύπων λειτουργίας και ανάπτυξης.
Το ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων στο ολοένα πιο απρόβλεπτο περιβάλλον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης απασχολεί σοβαρά την ελληνική κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια και, μάλιστα, με μεγαλύτερη ένταση και πιο συστηματικά από τις περισσότερες χώρες της Ε.Ε.
Σε αυτό το πλαίσιο, το χρονικό ορόσημο για την ανάληψη συγκεκριμένων και συστηματικών πρωτοβουλιών σε επίπεδο πολιτείας ήταν η ομιλία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2024. Εκεί ο κ. Μητσοτάκης έθεσε για πρώτη φορά ως μείζον και χρήζον επείγουσας αντιμετώπισης το θέμα της ψυχικής προφύλαξης των ανηλίκων απέναντι στα επικίνδυνα, εθιστικά πρότυπα συμπεριφοράς τα οποία κυκλοφορούν ευρέως στα social media.
Κατόπιν, στα τέλη Δεκεμβρίου του 2024 η ελληνική κυβέρνηση παρουσίασε μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την προστασία των ανηλίκων από τον εθισμό στο Διαδίκτυο. Ακολούθησαν επιγραμματικά οι εξής δράσεις:
■ Τον Μάρτιο του 2025 η ελληνική προσέγγιση παρουσιάστηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δύο μήνες αργότερα, τον Μάιο, η Ελλάδα εισήγαγε την καινοτομία του Kids Wallet, δηλαδή τον πρώτο λειτουργικό μηχανισμό ελέγχου και επιβεβαίωσης ηλικίας που θεσπίστηκε ποτέ από κράτος-μέλος της Ε.Ε.
■ Αμέσως μετά, 13 χώρες της Ε.Ε. υιοθέτησαν την πρόταση της Ελλάδας για τη θέσπιση του ελάχιστου ορίου ψηφιακής ηλικίας (ή ενηλικίωσης).
■ Τον Ιούλιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την πιλοτική εφαρμογή ενός πανευρωπαϊκού εργαλείου επαλήθευσης ηλικίας, με τη συμμετοχή της Γαλλίας, της Δανίας, της Ελλάδας, της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Κύπρου, ως ενδιάμεσης λύσης μέχρις ότου τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το EU Digital Identity Wallet, στο πρότυπο του ελληνικού Kids Wallet. Μάλιστα, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επισήμανε δημοσίως την ανάγκη καθιέρωσης μιας ψηφιακής ενηλικίωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή εμπειρογνωμόνων με αποστολή να σχεδιαστούν τα επόμενα βήματα της Ε.Ε. για την ουσιαστική προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον.
■ Τέλος, τον Νοέμβριο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα που υποστηρίζει τη θεσμοθέτηση ως υποχρεωτικών της επαλήθευσης ηλικίας και του γονικού ελέγχου για την πρόσβαση στα social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών.
Φωτογραφίες: Shutterstock , William Faithful
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή