Τι είναι αυτό που μας ωθεί να βλέπουμε το σπίτι μας σαν καταφύγιο, σαν έναν χώρο όπου η ασφάλεια και η σταθερότητα μοιάζουν δεδομένες; Πώς γίνεται οι τοίχοι του ν’ αντανακλούν τον χαρακτήρα και την ταυτότητά μας; Η απάντηση συχνά βρίσκεται στα αντικείμενα που το κατοικούν μετατρέποντάς το σε χώρο ζωντανό. Αντικείμενα φαινομενικά ασήμαντα για τους άλλους, ανεκτίμητα για εμάς, καθώς κουβαλούν την ιστορία των ανθρώπων που αγαπάμε και μας θυμίζουν ποιοί είμαστε.
Η Γιάελ φαν ντερ Βάντεν είναι Ολλανδή-Ισραηλινή και με το μυθιστόρημα «Στο σπίτι της» (βραχεία λίστα βραβείου Booker 2024) αποκαλύπτει πόσο βαθιά πληγώνεται η ψυχή μας όταν όλα όσα αγαπάμε χάνονται.
Ηρωίδα αυτού του απολαυστικού βιβλίου είναι η 30χρονη Ίζαμπελ. Ζει μόνη στο πατρικό της στην ολλανδική επαρχία, στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Τα αδέρφια της, ο μεγαλύτερος Λούις και ο μικρότερος Χέντρικ, έχουν φύγει από καιρό αναζητώντας μια ζωή μακριά από την αυστηρότητα του σπιτιού. Δέκα χρόνια σχεδόν μετά το θάνατο της μητέρας της, η καθημερινότητα της Ίζαμπελ περιστρέφεται γύρω από την τάξη και την καθαριότητα. Με προσήλωση που αγγίζει τα όρια της εμμονής, φροντίζει κάθε αντικείμενο να βρίσκεται στη θέση του και το σπίτι να παραμένει άψογα τακτοποιημένο. Η ίδια νιώθει πως μ’ αυτό τον τρόπο κρατά τη μνήμη της μητέρας της ζωντανή. Μια γυναίκα μοναχική που το ψυχολογικό της υπόβαθρο καθρεφτίζεται στις εμμονές της, στις επαναλαμβανόμενες κινήσεις των χεριών της, στην άρνησή της απέναντι στις ανοιχτές ερωτικές προσεγγίσεις του γείτονά της, Γιόχαν.
Η καθημερινή ρουτίνα της Ίζαμπελ ανατρέπεται με την άφιξη της Εύας, της νέας συντρόφου του μεγαλύτερου της αδερφού, που μένει φιλοξενούμενη για λίγες βδομάδες μετά από παράκλησή του. Η ακανόνιστη συμπεριφορά της κοπέλας προκαλεί συγκρούσεις καθώς η Ίζαμπελ νιώθει τον προσωπικό της χώρο να παραβιάζεται μα κυρίως γιατί πείθεται πως αντικείμενα του σπιτιού αρχίζουν να εξαφανίζονται μυστηριωδώς. Οι ισορροπίες γαληνεύουν προσωρινά όταν φτάνει στο σπίτι ο μικρότερος αδερφός, Χέντρικ, με τον σύντροφό του, τον Σεμπαστιάν, έναν Γάλλο αλγερινής καταγωγής. Η Ίζαμπελ παραμένει επιφυλακτική απέναντι στο σκούρο δέρμα του Σεμπαστιάν, ακόμη κι όταν εκείνος προσπαθεί να της εξηγήσει συμπεριφορές του αδερφού της που η ίδια δεν μπορεί να συγχωρήσει.
Η ένταση ανάμεσα στις δύο γυναίκες συνεχίζεται και μετά την αναχώρηση του Χέντρικ και του Σεμπαστιάν. Η αρχική αντιπάθεια και καχυποψία της Ίζαμπελ απέναντι στην Εύα μετατρέπεται σταδιακά σε μια σχέση που φέρνει στην επιφάνεια συναισθήματα που ως τότε ήταν καταπιεσμένα. Καθώς η Ίζαμπελ αρχίζει να αμφισβητεί όσα θεωρούσε στη ζωή της δεδομένα, πέφτει στα χέρια της το ημερολόγιο της Εύας. Διαβάζοντάς το είναι δύσκολο ν’ αντέξει τις αλήθειες που αποκαλύπτονται, τα κρυμμένα για χρόνια μυστικά την σοκάρουν και οι απειλές που εξαπολύει αναγκάζουν την Εύα να φύγει.
Οι μέρες κυλούν και η Ίζαμπελ νιώθει ανάμεικτα συναισθήματα, με τις σκέψεις της να επιστρέφουν ξανά στα γεγονότα που διάβασε. Τελικά, αναζητά την Εύα για μια ήρεμη κουβέντα, με σκοπό αυτή τη φορά να φωτίσει τις σκιές ανάμεσά τους. Μαζί της κουβαλά ένα θραύσμα που βρήκε κάποια στιγμή στον κήπο, ένα απομεινάρι από το αγαπημένο σερβίτσιο της μητέρας της, με την ελπίδα αυτό το μικρό κομμάτι να κουμπώσει, επιτέλους, το παζλ της ιστορίας.
Η Γιάελ φαν ντερ Βάντεν επιλέγει να γράψει για μια εποχή έντονης ομοφοβίας και κοινωνικού αποκλεισμού χωρίς να φοβάται να μιλήσει για τις προκαταλήψεις που περιορίζουν τη ζωή μας, για την έννοια της ελευθερίας, της αυτογνωσίας, για τα προσωπικά μας όρια και τη σημασία της απελευθέρωσής μας από τα δεσμά του παρελθόντος. Ενώ η ιστορία ξετυλίγεται, το σπίτι δεν μένει ένα απλό σκηνικό. Η συγγραφέας τολμά και μας αιφνιδιάζει συνδέοντάς το με μια ολόκληρη κοινωνία που αποσιωπά το παρελθόν κρατώντας αντικείμενα φορτισμένα με μνήμες και συναισθήματα, αρνούμενη όμως ν’ αντιμετωπίσει τις ιστορίες που κουβαλούν.
Αλήθεια, πόσο ασφαλές μπορεί να παραμείνει ένα σπίτι όταν τα θεμέλιά του στηρίζονται σε μια ιστορία βίας, διωγμού και σιωπής;
ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ / Yael van der Wouden
Μετάφραση : Ιλάειρα Διονυσοπούλου / Εκδόσεις: Μεταίχμιο