Μια καινοτόμα τεχνική απεικόνισης έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα στην ιατρική διάγνωση, προσθέτοντας για πρώτη φορά «οπτικό χρώμα» και τρισδιάστατη ανάλυση στις συμβατικές μεθόδους υπερήχων. Ερευνητές από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια (Caltech) και το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια (USC) ανέπτυξαν ένα υβριδικό σύστημα που συνδυάζει την ακρίβεια της δομής με τη λειτουργική λεπτομέρεια, χωρίς τη χρήση ακτινοβολίας ή σκιαγραφικών ουσιών.
Η νέα μέθοδος υπόσχεται να προσφέρει στους γιατρούς μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του ανθρώπινου σώματος, ανοίγοντας νέους δρόμους για την ανίχνευση του καρκίνου του μαστού, την παρακολούθηση αγγειακών παθήσεων και τη μελέτη της εγκεφαλικής λειτουργίας.
Μέχρι σήμερα, οι γιατροί καλούνταν να επιλέξουν μεταξύ διαφορετικών απεικονιστικών μεθόδων, καθεμία με τους δικούς της περιορισμούς. Ο παραδοσιακός υπέρηχος είναι γρήγορος και οικονομικός, αλλά προσφέρει κυρίως δισδιάστατες, ασπρόμαυρες εικόνες που αποτυπώνουν μόνο τη μορφολογία των ιστών, χωρίς να δίνουν πληροφορίες για τη βιολογική τους δραστηριότητα.
Από την άλλη πλευρά, πιο εξελιγμένες μέθοδοι όπως η αξονική τομογραφία (CT) και η μαγνητική τομογραφία (MRI) παρέχουν εξαιρετική λεπτομέρεια, αλλά συχνά απαιτούν τη χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας, είναι χρονοβόρες, δαπανηρές και μπορεί να χρειάζονται ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικών υγρών, τα οποία επιβαρύνουν τον οργανισμό.
Εδώ έρχεται να δώσει λύση η τεχνολογία RUS-PAT (Rotational Ultrasound Tomography combined with Photoacoustic Tomography). Το σύστημα αυτό παντρεύει δύο διαφορετικούς κόσμους: την κλασική υπερηχογραφία, που βλέπει τη «δομή», με την φωτοακουστική τομογραφία, που βλέπει τη «λειτουργία».
Η «καρδιά» της καινοτομίας βρίσκεται στον τρόπο που οι επιστήμονες κατάφεραν να συνδυάσουν αυτές τις δύο τεχνολογίες χωρίς να εκτοξεύσουν το κόστος ή την πολυπλοκότητα της συσκευής. Η φωτοακουστική τομογραφία (PAT), μια τεχνική που ανέπτυξε πριν από δύο δεκαετίες ο καθηγητής Lihong Wang στο Caltech, χρησιμοποιεί παλμούς λέιζερ. Όταν το φως χτυπά συγκεκριμένα μόρια μέσα στο σώμα (όπως η αιμοσφαιρίνη), αυτά δονούνται και παράγουν ηχητικά κύματα. Αυτό επιτρέπει στους ερευνητές να βλέπουν τα αιμοφόρα αγγεία σε «οπτικό χρώμα» και να παρατηρούν τη ροή του αίματος και την οξυγόνωση.
Ωστόσο, η PAT από μόνη της δεν αποδίδει καλά τη δομική λεπτομέρεια των ιστών. Ο Lihong Wang είχε μια απλή αλλά ιδιοφυή ιδέα για να ξεπεράσει το εμπόδιο: αντί να προσπαθήσει να ενσωματώσει πολύπλοκα συστήματα υπερήχων, σκέφτηκε να μιμηθεί τον τρόπο που λειτουργεί το φως.
«Σκέφτηκα: Μπορούμε απλώς να μιμηθούμε τη διέγερση που προκαλεί το φως, αλλά να το κάνουμε υπερηχητικά;», εξηγεί ο Wang. Έτσι, η ομάδα χρησιμοποίησε έναν ευρυγώνιο πομπό υπερήχων που «λούζει» τον ιστό με ηχητικά κύματα, παρόμοια με τον τρόπο που διαχέεται το φως. Στη συνέχεια, ένας μικρός αριθμός ανιχνευτών που περιστρέφονται γύρω από το σώμα συλλέγει ταυτόχρονα και τα δύο σήματα: τα ηχητικά κύματα που αποκαλύπτουν τη δομή και τα φωτοακουστικά κύματα που αποκαλύπτουν τη λειτουργία.
Το αποτέλεσμα είναι μια λεπτομερής, τρισδιάστατη εικόνα που λαμβάνεται σε λιγότερο από ένα λεπτό.
Οι κλινικές δυνατότητες του RUS-PAT είναι τεράστιες, καθώς η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος όπου μπορεί να διεισδύσει το φως (περίπου 4 εκατοστά βάθος, ή βαθύτερα με ενδοσκοπικά εργαλεία).
Καρκίνος του Μαστού: Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει ακριβή εντοπισμό του όγκου (μορφολογία) ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτει την αγγείωσή του (φυσιολογία). Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η αυξημένη αιμάτωση συχνά υποδηλώνει επιθετικότητα του καρκίνου. Οι γιατροί θα μπορούν να βλέπουν όχι μόνο πού είναι ο όγκος, αλλά και πώς «συμπεριφέρεται».Διαβητική Νευροπάθεια: Για τους ασθενείς με διαβήτη, η παρακολούθηση της υγείας των νεύρων είναι ζωτικής σημασίας. Το RUS-PAT επιτρέπει την ταυτόχρονη απεικόνιση της δομής των νεύρων και της παροχής οξυγόνου σε αυτά, προσφέροντας ένα ισχυρό εργαλείο πρόληψης και παρακολούθησης.Εγκεφαλική Απεικόνιση: Η μέθοδος ανοίγει νέους ορίζοντες στη νευρολογία, επιτρέποντας την παρατήρηση της δομής του εγκεφάλου παράλληλα με την αιμοδυναμική του λειτουργία, δίνοντας στοιχεία για το πώς αιματώνονται συγκεκριμένες περιοχές σε πραγματικό χρόνο.
«Ο καινοτόμος συνδυασμός ακουστικών και φωτοακουστικών τεχνικών αντιμετωπίζει πολλούς από τους βασικούς περιορισμούς των σημερινών ιατρικών απεικονίσεων», δηλώνει ο Δρ. Charles Y. Liu, νευροχειρουργός και καθηγητής στο USC, ο οποίος συμμετείχε στη μελέτη. Το σημαντικότερο είναι ότι η τεχνολογία δεν έμεινε στο εργαστήριο, αλλά έχει ήδη δοκιμαστεί επιτυχώς σε εθελοντές και ασθενείς, αποδεικνύοντας τη σκοπιμότητά της για κλινική χρήση.
Αυτή τη στιγμή, το σύστημα βρίσκεται σε στάδιο πρώιμης μεταφραστικής ανάπτυξης. Αν και η τρέχουσα διάταξη χρησιμοποιεί έναν μηχανισμό σάρωσης κάτω από το κρεβάτι του ασθενούς, η απλότητα και το χαμηλότερο κόστος της τεχνολογίας την καθιστούν εξαιρετικά ελκυστική για ευρεία υιοθέτηση στο μέλλον.