Ένας πίδακας φορτισμένων σωματιδίων, που κινείται σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός και προέρχεται από τα απομεινάρια ενός άστρου το οποίο διαμελίστηκε βίαια από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, καταγράφεται ως ένα από τα πιο λαμπρά και ενεργειακά φαινόμενα που έχουν παρατηρηθεί ποτέ στο Σύμπαν, όπως ανέφερε το space.com.
Ο πίδακας δημιουργήθηκε έπειτα από αυτό που οι αστρονόμοι αποκαλούν «παλιρροϊκό γεγονός διατάραξης» (tidal disruption event – TDE), όταν δηλαδή ένα άστρο πλησιάζει υπερβολικά μια μαύρη τρύπα και διαλύεται από τις τεράστιες βαρυτικές δυνάμεις της.
Η ενέργεια που απελευθερώνεται είναι τόσο ακραία, ώστε οι επιστήμονες δυσκολεύονται να βρουν ένα πραγματικό φαινόμενο για σύγκριση.
Έτσι, η ομάδα της ραδιοαστρονόμου Υβέτ Σέντες από το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον επέλεξε ένα…φανταστικό μέτρο σύγκρισης: Το Death Star του Star Wars, το διαστημικό όπλο που καταστρέφει ολόκληρους πλανήτες.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, το συγκεκριμένο γεγονός απελευθερώνει από ένα έως και εκατό τρισεκατομμύρια φορές περισσότερη ενέργεια από όση εκτιμάται ότι παράγει το φανταστικό λέιζερ του Death Star.
Και όπως συμβαίνει και στην κινηματογραφική μυθολογία, όποιος πλανήτης βρεθεί στην πορεία αυτού του πίδακα δύσκολα θα επιβιώσει.
«Οι πλανήτες θα καταστραφούν στα πρώτα λίγα έτη φωτός», σημειώνει η Σέντες, αν και παραμένει άγνωστο πόσο μακριά εκτείνεται αυτή η θανατηφόρα ζώνη.
Το φαινόμενο, που έχει καταγραφεί με την ονομασία AT2018hyz, είναι ιδιαίτερα σπάνιο. Μόνο περίπου το 1% των γνωστών TDE συνοδεύονται από σχετικιστικούς πίδακες – στις περισσότερες περιπτώσεις, η ύλη διαφεύγει πιο αργά και σχεδόν σφαιρικά.
Αν πρόκειται για πίδακα – κάτι που θεωρείται το πιθανότερο λόγω της τεράστιας λαμπρότητας – η συνολική ενέργεια μπορεί να φτάσει τα 5 × 10⁵⁵ εργκ, ένα ασύλληπτο μέγεθος. Το εργκ (erg) είναι μια μονάδα μέτρησης ενέργειας και μηχανικού έργου στο σύστημα μονάδων CGS (εκατοστό-γραμμάριο-δευτερόλεπτο), όπου 1 εργκ ισούται με το έργο που παράγεται από μια δύναμη μίας δύνης (dyne) που μετατοπίζει ένα σώμα κατά 1 εκατοστό προς την κατεύθυνση της δύναμης.
Μάλιστα, τα μοντέλα δείχνουν ότι η εκπομπή ενέργειας θα συνεχίσει να αυξάνεται έως το 2027, πριν αρχίσει σταδιακά να υποχωρεί.
Το εντυπωσιακό είναι ότι, όταν το AT2018hyz εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2018, έμοιαζε απολύτως συνηθισμένο.
Για χρόνια δεν παρουσίαζε κάτι ιδιαίτερο, μέχρι που το 2022 «ξαναζωντάνεψε», εμφανίζοντας έντονη ραδιοεκπομπή – πιθανότατα από ακτινοβολία σύγχροτρον του πίδακα.
Σήμερα είναι περίπου 50 φορές πιο φωτεινό απ’ ότι στην αρχική του ανίχνευση, κάτι που θεωρείται πρωτοφανές για μαύρη τρύπα τόσα χρόνια μετά την «κατάποση» ενός άστρου.
Η εξήγηση, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ίσως σχετίζεται με το γεγονός ότι οι πίδακες ξεκινούν στενοί και σταδιακά «ανοίγουν».
Αν αρχικά δεν ήταν στραμμένοι προς τη Γη, τώρα ενδέχεται να μπαίνουν στο οπτικό μας πεδίο καθώς επιβραδύνονται.
Το πώς ακριβώς δημιουργούνται τέτοιοι πίδακες παραμένει ανοιχτό ερώτημα, με τα μαγνητικά πεδία να παίζουν πιθανότατα καθοριστικό ρόλο.
Η Σέντες και η ομάδα της φιλοδοξούν πλέον να εντοπίσουν κι άλλα παρόμοια ακραία φαινόμενα.
Με τη λειτουργία του Square Kilometer Array την επόμενη δεκαετία, οι αστρονόμοι θα έχουν στη διάθεσή τους ένα εξαιρετικά ευαίσθητο εργαλείο για να «σαρώσουν» τον ραδιοουρανό και να αποκαλύψουν πολλούς ακόμη κοσμικούς πίδακες – όχι μόνο από TDE, αλλά και από ενεργούς γαλαξίες.