Το πανεπιστήμιο Μάρτα Αμπρέου που βρίσκεται στη Σάντα Κλάρα είναι ένα τεράστιο πανεπιστημιακό συγκρότημα 13 σχολών, από πολυτεχνικές μέχρι κοινωνικές επιστήμες, ένα campus που παρόμοιο δεν έχουμε πουθενά στην Ελλάδα. Το πανεπιστήμιο αυτό είναι η alma mater του σημερινού προέδρου της Κούβας Miguel Díaz-Canel Bermúdez, που σπούδασε εκεί ηλεκτρολόγος μηχανικός και αργότερα δίδαξε στην ίδια σχολή.
Στο πανεπιστήμιο αυτό βρίσκεται εδώ και μερικούς μήνες ως προσκεκλημένος καθηγητής ο Τάκης Πολίτης καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Επικοινωνήσαμε χθες τη νύχτα, αφού είχαμε και οι δύο παρακολουθήσει την ομιλία και την συνέντευξη τύπου του Μιγκέλ Ντίαζ- Κανέλ, μια ομιλία που την περίμενε με αγωνία όχι μόνο η Κούβα ολόκληρη αλλά και ολόκληρη η προοδευτική ανθρωπότητα.
Το σκληρό εμπάργκο και οι απειλές του Τραμπ για κυρώσεις προς οποιαδήποτε χώρα προμηθεύσει με πετρέλαιο την Κούβα, έχουν δυσκολέψει αφάνταστα την καθημερινότητα των Κουβανών. Η Βενεζουέλα που ήταν ο βασικός σύμμαχος και τροφοδότης της Κούβας, βρίσκεται τώρα υπό καθεστώς αυστηρής εποπτείας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό που μου ανέφερε ο καθηγητής Τάκης Πολίτης ότι τα δωρεάν λεωφορεία του Πανεπιστημίου δεν λειτούργησαν χθες διότι δεν είχαν πετρέλαιο.
Από τις αρχές Δεκέμβρη δεν έχει εισαχθεί ούτε σταγόνα πετρελαίου στην Κούβα είπε στην ομιλία του ο Πρόεδρος της χώρας και Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ, ο άνθρωπος που διαδέχθηκε τον Ραούλ Κάστρο, στην ουσία δηλαδή ο άνθρωπος μετά τον Φιντέλ.
Το να διαδέχεσαι έναν θρύλο είναι πάρα πολύ δύσκολο έως ακατόρθωτο. Αλλά ο Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ δεν είναι κάποιος τυχαίος και με την χθεσινή του εμφάνιση το απέδειξε. Μετά τις σπουδές του υπηρέτησε στον κουβανικό στρατό ολοκλήρωσε επιτυχώς αποστολή στη Νικαράγουα ως γραμματέας της κομμουνιστικής νεολαίας Κούβας και επέστρεψε ως καθηγητής στο πανεπιστήμιο του. Από το 2003 ήταν μέλος του πολιτικού γραφείου του κομμουνιστικού κόμματος της Κούβας και από το 2021 γραμματέας του κομμουνιστικού κόμματος, θέση που είναι η ισχυρότερη στην Κούβα.
Οι ανοησίες που συνοδεύουν κάθε ηγέτη της Κούβας, ότι πρόκειται δηλαδή περί δικτάτορα, θα κατέρρεαν αμέσως αν γνώριζε ο μέσος ευρωπαίος και αμερικανός πολίτης, ο μέσος χρήστης του internet, ότι ο Μιγκέλ Ντίας Κανέλ είναι ο πρώτος πρόεδρος που έθεσε όριο στην προεδρική θητεία και συγκεκριμένα μόνο δύο θητείες( 5+ 5 χρόνια).
Ο μέσος ευρωπαίος και αμερικανός πολίτης αν γνώριζε ότι ο Μιγκέλ Ντίας Κανέλ κατάργησε κάθε διάκριση βασισμένη στο φύλο, την ταυτότητα φύλου και στο σεξουαλικό προσανατολισμό, άλλαξε το οικογενειακό δίκαιο με δημοψήφισμα νομιμοποιώντας πλήρως το γάμο ομόφυλων, την υιοθεσία παιδιών από ομόφυλα ζευγάρι και την παρένθετη εγκυμοσύνη για λόγους αλτρουιστικούς, αλλαγές που έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο προοδευτικές σε όλη την Λατινική Αμερική, αλλά πείτε μου εσείς που διαβάζετε τώρα αυτό το κομμάτι, εσείς πολίτες μιας χώρας της ευρωπαΐκής ένωσης στην οποία χώρα ήδη αμφισβητείται το δικαίωμα μιας γυναίκας στην άμβλωση, πείτε μου αν τις ξέρατε.
Το 2018 έγινε πρόεδρος της χώρας. Χωρίς τις κορώνες και την ρητορική του Φιντέλ και χωρίς φυσικά την διάρκεια των ομιλιών εκείνου, διαμήνυσε χθες σαφώς προς τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι η Κούβα είναι όρθια και θα παραμείνει όρθια παρά τις προσπάθειες αλλεπάλληλων προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών εδώ και 65 χρόνια.
«Περνάμε δυσκολίες ίσως τις μεγαλύτερες δυσκολίες που περάσαμε ποτέ, αλλά θα τις περάσουμε μαζί!»
Δήλωσε ότι η Κούβα είναι έτοιμη να συζητήσει με τις ΗΠΑ στη βάση όμως ισοτιμίας και σεβασμού της Ανεξαρτησίας της.
Διεθνής διάσκεψη νεολαιών την οποία διοργάνωσε η κομμουνιστική νεολαία και συμμετείχαν πάνω από 120 οργάνωσης από 61 χώρες.
Ο Μιγκέλ Ντίαζ ξέρει φυσικά ότι οι λέξεις «ισοτιμία» και «σεβασμός ανεξαρτησίας» είναι άγνωστες λέξεις για τον πορτοκαλί τύραννο. Γι’ αυτό και εξέθεσε αμέσως αναλυτικά το πρόγραμμα επιβίωσης της χώρας με την ανάπτυξη δικών της πηγών ενέργειας, ένα πρόγραμμα συνολικό, που όπως είπε έχει εκπονηθεί από το υπουργικό συμβούλιο. Σημαντικότερη πτυχή του προγράμματος αυτού είναι η περαιτέρω ανάπτυξη φωτοβολταϊκών συστημάτων, με έμφαση στα μικρά οικιακά φωτοβολταϊκά, εκείνα δηλαδή που θα τοποθετούνται σε κάθε σπίτι και θα καλύπτουν τις ανάγκες του σε ενέργεια και τα μεσαία που θα τοποθετηθούν στα νοσοκομεία, με προτεραιότητα τα μαιευτήρια και σε άλλα κοινωφελή ιδρύματα.
Ένα πολύ συγκινητικό και ενδεικτικό για το είδος της κρατικής φροντίδας στην Κούβα είναι ότι απόλυτη προτεραιότητα παίρνουν τα φωτοβολταϊκά που θα μπουν στα σπίτια 130 παιδιών που η επιβίωση τους εξαρτάται από τη βοήθεια μηχανημάτων. Και ότι όλα αυτά με συγκεκριμένους αριθμούς τα ανακοινώνει και τα δηλώνει ο ίδιος ο πρόεδρος της χώρας.
Παράλληλα η κυβέρνηση της Κούβας, έχει ξεκινήσει μια διεθνή εκστρατεία επαφών αναζητώντας στήριξη από άλλες χώρες. Την ίδια ώρα που ο Μιγκέλ Ντίας- Κανέλ απευθυνόταν στον λαό, ο υπουργός του των εξωτερικών βρισκόταν στην Κίνα όπου είχε επαφές κορυφής με τον ομόλογό του, εισπράττοντας μια δήλωση στήριξης αλλά τίποτα παραπάνω. Ανάλογες κινήσεις γίνονται και προς την πλευρά της Ρωσίας της Ινδίας της Βραζιλίας.
Η κουβανέζικη επανάσταση επικράτησε και άντεξε 65 χρόνια μέσα σε απίστευτες δυσκολίες σε συνεχείς συνωμοσίες και επιθέσεις, σε απόπειρες δολοφονίας των ηγετών της, σε απόπειρες απόβασης που απέτυχαν οικτρά και λόγω του αντιπάλου δέους που υπήρχε και λεγόταν Σοβιετική Ένωση, αλλά και λόγω της παθιασμένης υποστήριξής της από το λαό.
Οι άνθρωποι είναι φυσικά κουρασμένοι από τις αλλεπάλληλες στερήσεις, λόγω του εμπάργκο, του φονικού εμπάργκο, που δεκαετίες τώρα εφαρμόζουν σε βάρος τους οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Obama έκανε ένα άνοιγμα, το οποίο έσπευσε να να ξανακλείσει ο πορτοκαλής δικτάτορας του Λευκού Οίκου. Δεν μπορούμε να προδικάσουμε την έκβαση αυτής της μάχης αλλά εγώ τουλάχιστον έχω βάσιμες ελπίδες ότι Κούβα θα ξεπεράσει κι αυτό το σκόπελο. Μου έλεγε χθες βράδυ ο καθηγητής Τάκης Πολίτης, ένας πολίτης του κόσμου, του κόσμου του προοδευτικού που είναι πολύ γνωστός στην Ελλάδα σε όσους ασχολούμαστε με την Παλαιστίνη και νοιαζόμαστε για την Παλαιστίνη ότι έχει κάνει δεκάδες ομιλίες για την Παλαιστίνη αλλά πουθενά δεν είδε νέους ανθρώπους να κλαίνε. Μόνο στην Κούβα.
Και ως επίλογος, αυτή την προσπάθεια προσέγγισης της πραγματικότητας της Κούβας ομολογώ χωρίς καμιά «αντικειμενικότητα», θα μεταφέρω ένα δημοσιογραφικό κομμάτι που διάβασα στην θρυλική Granma εφημερίδα του κομμουνιστικού κόμματος της Κούβας που είναι και ιστότοπος. Και που κάποτε ήταν καράβι… Ήταν το πλοίο με το οποίο αποβιβάστηκαν στην Σάντα Κλάρα οι «Μπαρμπούδος». Ο Φιντέλ, ο Τσε και τ’ άλλα παιδιά. Το κομμάτι αυτό το έχει γράψει ένας νεαρός σπουδαστής δημοσιογραφίας στο πανεπιστήμιο της Αβάνας, ο Mario Ernesto Almeida Bacallao, στην 1 Φλεβάρη 2026, στη στήλη του που ονομάζεται «Ενα φως».
Ο τίτλος του κομματιού είναι «Το δικαίωμά μας στον κίνδυνο» και θα σας το παραθέσω ολόκληρο χωρίς δικά μου σχόλια, σε μια μετάφραση που χρειάζεται την επιείκειά σας.
Παραθέτω μόνο ως προμετωπίδα την κατακλείδα του άρθρου του και ελπίζω όταν πάω στην Αβάνα να τον βρω και να τον αγκαλιάσω.
«Αν το να κατανοούμε ότι είμαστε όλοι ίσοι – και να αγωνιζόμαστε γι’ αυτό – σημαίνει ότι αποτελούμε εξαιρετικό κίνδυνο για κάποιον, αν το να έχεις πατρίδα είναι διεθνές έγκλημα, τότε να που είμαστε εδώ.»
UNA LUZ – El derecho al peligro
Συνήθως, και με τις καλύτερες προθέσεις, η Κούβα αντιμετωπίζεται ως θύμα σε διεθνή φόρουμ όταν συζητείται η σχέση της με την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, αυτή η κατανόηση του θέματος είναι επικίνδυνη, καθώς μας στερεί την ελευθερία δράσης υπό τις τρέχουσες συνθήκες.
Επομένως, αξίζει να αναρωτιόμαστε κατά καιρούς εάν το σχέδιο της Κουβανικής Επανάστασης αποτελεί πράγματι κίνδυνο για όσους κυβερνούν 90 μίλια βόρεια των υδάτων μας.
Η εύκολη απάντηση είναι όχι. Είμαστε τόσο διαφορετικοί όσον αφορά την έκταση, τον πληθυσμό, τους φυσικούς πόρους, την στρατιωτική τεχνολογία και το οικονομικό κεφάλαιο που δεν υπάρχει καμία εύλογη αμφιβολία για το ποιος αποτελεί την πραγματική απειλή για ποιον.
Αλλά ούτε η Κούβα ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι «κανονικές» χώρες. Γι’ αυτό το ερώτημα είναι δύσκολο να απαντηθεί. Πέρα από τα οικονομικά μοντέλα, το σχέδιο της ριζοσπαστικής κυριαρχίας στην περίπτωση της Κούβας είναι εντελώς αντίθετο με τον ρόλο του διεθνικού παρεμβατιστή, του κλέφτη και του διεφθαρμένου παγκόσμιου αστυνομικού που παίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Στον σημερινό ταχύτατο κόσμο, σχεδόν κανένα έθνος δεν μπορεί να αυτοαποκαλείται κυρίαρχο εάν ο πρόεδρός του ασπάζεται τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Και αυτό ισχύει όχι μόνο για τον Παγκόσμιο Νότο, αλλά και για την Ευρώπη, η οποία, ενώ εξακολουθεί να διαχειρίζεται -όχι τόσο φιλικά- ό,τι έχει απομείνει τυπικά και ανεπίσημα από τις παρακμάζουσες αυτοκρατορίες της, αναγκάστηκε να σκύψει το κεφάλι της, να βγάλει τη γλώσσα της και να πει: Ντόναλντ, Ντόναλντ… σαν να λέει «Κύριε, κύριε» ή «Ντον, Ντον».
Μέσα σε αυτό το σύστημα πραγμάτων, η διατήρηση ενός ριζοσπαστικού και σοβαρού εγχειρήματος κυριαρχίας αποτελεί, από μόνη της, στην πολύ αποδεδειγμένη ύπαρξή της, έναν κίνδυνο για όσους ζουν κακοποιώντας τους άλλους, κλέβοντας από τους άλλους.
Επομένως, αν κάποιος πρόκειται να πει ότι η Κούβα είναι θύμα, πρέπει να σημειωθεί ότι είναι ένα από τα ορατά θύματα. Και πρέπει να προστεθεί ότι αυτός ο κόσμος είναι γεμάτος θύματα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, ειδικά όταν οι ανώτατοι εκπρόσωποί της αγκαλιάζουν, είτε σωματικά είτε συμβολικά, τον φίλο τους Ντόναλντ και τους απεσταλμένους του.
Στον κόσμο των θυμάτων των Ηνωμένων Πολιτειών, η Κούβα είναι θύμα, ναι, αλλά όχι παθητικό· μάλλον, θύμα αντίστασης. Όταν μιλάμε για αντίσταση, δεν αναφερόμαστε απλώς στην υπομονή κάθε πλήγματος που δέχεται, αλλά στην τόλμη να κατασκευάσει νόημα, να χτίσει έναν κόσμο, να προτείνει αξιοπρέπεια, παρά την τόση μοναξιά και δειλία.
Με αυτόν τον τρόπο, είμαστε πράγματι επικίνδυνοι για αυτούς και δεν πρέπει να ντρεπόμαστε γι’ αυτό. Υπάρχουν πτυχές του εαυτού μας που δεν μπορούμε να απαρνηθούμε.
Στην αποστολή εκπαιδευτικών στους φτωχότερους και πιο ευάλωτους πληθυσμούς της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής· στο να μην χρειάζεται να περιμένουμε εμβόλια από τη διεθνή φαρμακευτική βιομηχανία για να μας σώσουν από πανδημίες· στο να καταδείξουμε ότι κάθε άτομο σε κάθε γωνιά έχει το δικαίωμα στην υγειονομική περίθαλψη και στο να ονειρεύεται να γίνει κοσμοναύτης, επιστήμονας, δρομέας Ολυμπιονίκης, μουσικός συμφωνικής ορχήστρας, χορευτής μπαλέτου ή στρατιώτης.
Αν το να κατανοούμε ότι είμαστε όλοι ίσοι – και να αγωνιζόμαστε γι’ αυτό – σημαίνει ότι αποτελούμε εξαιρετικό κίνδυνο για κάποιον, αν το να έχεις πατρίδα είναι διεθνές έγκλημα, τότε να που είμαστε εδώ.