Σε μια κίνηση που επανακαθορίζει τις ισορροπίες της παγκόσμιας δημόσιας υγείας, οι ΗΠΑ οριστικοποίησαν την αποχώρησή τους από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), αφήνοντας πίσω τους όχι μόνο κενά έδρανα αλλά και έναν λογαριασμό που αρνούνται να εξοφλήσουν. Η απόφαση, η οποία είχε προαναγγελθεί από την αρχή της δεύτερης θητείας του Donald Trump, τέθηκε πλέον σε πλήρη ισχύ, προκαλώντας τριγμούς στη διεθνή κοινότητα και αβεβαιότητα για την επόμενη μέρα της υγειονομικής ασφάλειας.
Η έξοδος της Ουάσιγκτον συνοδεύεται και από μια ηχηρή οικονομική διαμάχη. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι ΗΠΑ αποχωρούν αφήνοντας ανεξόφλητες εισφορές που αγγίζουν τα 260 εκατομμύρια δολάρια. Το ποσό αυτό αφορά τις συνδρομές για τα έτη 2024 και 2025, τις οποίες η αμερικανική κυβέρνηση δεν κατέβαλε ποτέ.
Η στάση του Λευκού Οίκου είναι ξεκάθαρη και αδιάλλακτη. Ανώτατοι αξιωματούχοι του Υπουργείου Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών (HHS) δήλωσαν κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει καμία νομική υποχρέωση για την εξόφληση αυτών των χρεών πριν την αποχώρηση. «Ο Αμερικανός φορολογούμενος έχει πληρώσει αρκετά», είναι το μήνυμα που εκπέμπεται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, με την κυβέρνηση να επικαλείται την αποτυχία του ΠΟΥ στη διαχείριση της πανδημίας και την έλλειψη ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων ως επαρκή αιτιολογία για τη στάση πληρωμών.
Η διαδικασία αποχώρησης, η οποία διήρκεσε ένα έτος, ολοκληρώθηκε και τυπικά την περασμένη Πέμπτη. Πλέον, η αμερικανική χρηματοδότηση προς τον οργανισμό έχει διακοπεί ολοσχερώς, ενώ όλο το αμερικανικό προσωπικό που υπηρετούσε στην έδρα του ΠΟΥ στη Γενεύη και στα περιφερειακά γραφεία έχει ανακληθεί. Οι ΗΠΑ σταματούν να συμμετέχουν σε τεχνικές επιτροπές, ομάδες εργασίας και ηγετικά όργανα, διακόπτοντας δεσμούς δεκαετιών.
Ο κοινός σχολιασμός από τον Υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, και τον Υπουργό Υγείας, Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ, ήταν λάβρος. Κατηγόρησαν τον οργανισμό ότι «εγκατέλειψε τη βασική του αποστολή» και λειτούργησε ενάντια στα αμερικανικά συμφέροντα, κάνοντας λόγο για «κακή διαχείριση» που κόστισε ζωές και τρισεκατομμύρια δολάρια στην αμερικανική οικονομία.
Για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η απώλεια του μεγαλύτερου χρηματοδότη του ισοδυναμεί με οικονομικό σοκ. Οι ΗΠΑ συνεισέφεραν ιστορικά περίπου το 20% του προϋπολογισμού του οργανισμού — πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια τη διετία 2022-2023. Η ξαφνική διακοπή αυτής της ροής έχει ήδη πυροδοτήσει μέτρα λιτότητας.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο οργανισμός σχεδιάζει δραστικές περικοπές, με τη διοικητική ομάδα να μειώνεται στο μισό και περίπου το 25% του συνολικού εργατικού δυναμικού (πάνω από 2.000 θέσεις εργασίας) να κινδυνεύει να βρεθεί εκτός μέχρι τον Ιούνιο του 2026. Προγράμματα ζωτικής σημασίας για την εξάλειψη της πολιομυελίτιδας, την καταπολέμηση του HIV και την αντιμετώπιση του ιού Έμπολα αναμένεται να συρρικνωθούν ή να παγώσουν, δημιουργώντας κενά στην προστασία των πιο ευάλωτων πληθυσμών του πλανήτη.
Πέρα από τα οικονομικά, η αποχώρηση των ΗΠΑ εγείρει σοβαρά ζητήματα για την παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια. Ειδικοί εμπειρογνώμονες χαρακτηρίζουν την εξέλιξη ως ένα «εξαιρετικά ακατάστατο διαζύγιο» και προειδοποιούν για τις συνέπειες. Η απουσία των Αμερικανών επιστημόνων από τα τραπέζια των αποφάσεων και η διακοπή της ανταλλαγής δεδομένων μπορεί να δημιουργήσει «τυφλά σημεία» στην επιτήρηση νέων ιών.
Η ειρωνεία είναι ότι η κίνηση αυτή ενδέχεται να βλάψει και την ίδια την υγειονομική θωράκιση των ΗΠΑ. Χωρίς πρόσβαση στο παγκόσμιο δίκτυο επιτήρησης της γρίπης και άλλων παθογόνων, οι αμερικανικές αρχές ίσως χάσουν πολύτιμο χρόνο στην ανίχνευση μελλοντικών απειλών, καθυστερώντας την ανάπτυξη εμβολίων και θεραπειών.