Στις 13 Μαΐου 2025, κατά την τελετή απονομής του τιμητικού βραβείου για το σύνολο της πορείας του στο 78ο Φεστιβάλ Καννών ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο είπε απευθυνόμενος στο κοινό: «Στη χώρα μου, παλεύουμε δαιμονισμένα για τη δημοκρατία που κάποτε θεωρούσαμε δεδομένη».
Αν δεν διανύαμε μια εποχή στην οποία ο άξονας έχει γείρει επικίνδυνα προς τα ακροδεξιά, αυτή η φράση θα επαναλαμβανόταν με έμφαση στα ΜΜΕ διεθνώς, ιδιαίτερα στη δύση. Δεν είναι ο μόνος από τους καλλιτέχνες και τους στοχαστές που εκεί κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου πριν γίνουν διεθνής είδηση οι δολοφονίες του ICE και γεμίσουν εξεγερμένους οι δρόμοι στην άλλη όχθη του Ατλαντικού. Αρκεί να θυμηθούμε τη δήλωση Τσόμσκι, που αποκάλεσε τον Τραμπ τον χειρότερο εγκληματία της ιστορίας μιλώντας στον Independent.
Ωστόσο τελευταία, καλλιτέχνες και διανοητές εκφράζουν όλο και πιο εμφατικά την ανησυχία τους για την εκτροπή στις ΗΠΑ. Η Jane Fonda μίλησε για την Αμερική που κινδυνεύει από αυταρχικές τάσεις, ο Bruce Springsteen δήλωσε πως η Αμερική που αγαπά βρίσκεται σε κίνδυνο, ενώ ο Stephen King που αντιλήφθηκε πιο άμεσα τον εκφασισμό που είναι σε εξέλιξη, σύγκρινε την ICE με την Γκεστάπο της Ναζιστικής Γερμανίας.
Δεν είναι υπερβολή. Καθημερινά βρισκόμαστε μπροστά σε εικόνες που παραπέμπουν στη ναζιστική Γερμανία. Αρκεί να σταθεί κανείς σε αυτά που εξιστορεί γιατρός στη Μινεσότα για το πώς επηρεάζουν οι πολιτικές της ICE τους πολίτες: «Οι έγκυες γυναίκες ακυρώνουν τα προγεννητικά ραντεβού από φόβο για την ICE, τα τμήματα επειγόντων περιστατικών είναι άδεια επειδή οι άνθρωποι δεν τολμούν να πάνε, οι μη ασφαλείς τοκετοί στο σπίτι αυξάνονται και οι γυναίκες γεννούν μόνες επειδή οι οικογένειές τους φοβούνται μήπως συλληφθούν».
Η δεύτερη ηχηρή δολοφονία του 37χρονου Αμερικανού πολίτη και νοσηλευτή Alex Pretti (έχουν προηγηθεί κι άλλες) στη Μινεάπολη έχει πυροδοτήσει όχι μόνο κοινωνικές εξεγέρσεις, αλλά και μια ευρύτερη πολιτική και θεσμική κρίση στη χώρα.
Ο 37χρονος λευκός, νοσηλευτής Αμερικανός πολίτης, πυροβολήθηκε θανάσιμα από ομοσπονδιακούς πράκτορες κατά τη διάρκεια επιχείρησης της ICE στη Μινεάπολη. Παρά τις αρχικές δηλώσεις αξιωματούχων ότι ο Pretti ήταν οπλισμένος και αποτελούσε απειλή, πολλαπλά βίντεο και μαρτυρίες δείχνουν ότι κρατούσε μόνο το κινητό του τηλέφωνο και δεν είχε προβάλει πραγματική απειλή προς τους πράκτορες, γεγονός που έχει προκαλέσει ευρεία αμφισβήτηση της επίσημης εκδοχής, όπως είχε συμβεί και στην περίπτωση της Κουλ.
Η οργή των εξεγερμένων πολιτών αλλά και θεσμικών οργάνων που απαιτούν την αποχώρηση της ICE από την περιοχή, έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη τεταμένο πολιτικό κλίμα, όπου η αμερικανική κοινωνία παρακολουθεί με μεγάλη ανησυχία τη ρητορική της ομοσπονδιακής κυβέρνησης υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Τραμπ και ανώτατοι συνεργάτες του αμφισβητούν τις ενδιάμεσες εκλογές.
Το ενδεχόμενο ακύρωσης ή αναβολής των ενδιάμεσων εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Νοέμβριο, θα φάνταζε μέχρι πρόσφατα ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Όμως πριν λίγες μέρες, ο Τραμπ δήλωσε δημοσίως ότι «ίσως δεν θα έπρεπε καν να γίνουν οι ενδιάμεσες εκλογές», προκαλώντας αντιδράσεις τόσο από τους Δημοκρατικούς όσο και από συνταγματολόγους και οργανώσεις υπεράσπισης της δημοκρατίας.
Ο Λευκός Οίκος επιχείρησε με διαρροές να υποβαθμίσει τις δηλώσεις κάνοντας λόγο για «πλακίτσα» σε «χαλαρή κουβέντα». Όμως, για όσους παρακολουθούν την πολιτική πορεία του Τραμπ εδώ και χρόνια, τέτοιες τοποθετήσεις δεν μπορούν να αγνοηθούν αφού υπάρχει πίσω του ιστορικό αμφισβήτησης εκλογικών αποτελεσμάτων, θεσμών και συνταγματικών ορίων.
Η πραγματικότητα είναι ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει αρμοδιότητα να ακυρώσει ή να αναβάλει τις ενδιάμεσες εκλογές. Οι εκλογές για το Κογκρέσο προβλέπονται ρητά από το Σύνταγμα και οποιαδήποτε αλλαγή στο χρονοδιάγραμμα θα απαιτούσε νομοθετική πράξη του Κογκρέσου κάτι που, με τα σημερινά δεδομένα, θεωρείται εξαιρετικά απίθανο.
Όμως έχουμε δει τα πιο απίθανα σενάρια να γίνονται πράξη και θα ήταν τουλάχιστον πολιτική αφέλεια, αν υποτιμούσαμε τα «αστειάκια» του Τραμπ.
Αυτό που ανησυχεί τους αναλυτές δεν είναι τόσο το αν μπορεί τυπικά να ακυρωθούν οι εκλογές, όσο το πώς μπορεί να υπονομευθεί στην πράξη η διεξαγωγή τους, όπως διαβάζω στον διεθνή τύπο. Τι φοβούνται; Περιορισμούς στην επιστολική ψήφο, παρεμβάσεις στη σύνθεση των εκλογικών σωμάτων, αλλαγές στους κανόνες πιστοποίησης των αποτελεσμάτων και, κυρίως, τη δημιουργία κλίματος «εθνικής κρίσης».
Σε αυτό το πλαίσιο, η συχνή επίκληση της «ανομίας», της «εσωτερικής απειλής» και της ανάγκης «αποκατάστασης της τάξης» αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αναφερθεί στον Νόμο περί Εξέγερσης (Insurrection Act), ο οποίος επιτρέπει στον Πρόεδρο να βγάλει στρατό στους δρόμους.
Μια τέτοια κίνηση, ειδικά αν συνδυαστεί με εκτεταμένες κοινωνικές αναταραχές ή περιστατικά βίας από ομοσπονδιακές δυνάμεις, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για την κήρυξη των ΗΠΑ σε κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
Το πρόσφατο κύμα δολοφονιών της ICE σε δημόσια θέα, καθώς και οι καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας και απόπειρες αποφυγής ελέγχου από τις τοπικές αρχές, ενισχύουν αυτήν την ανησυχία. Όσο περισσότερο η ομοσπονδιακή εξουσία εμφανίζεται ως ανεξέλεγκτη και επιθετική απέναντι στους πολίτες, τόσο πιο εύκολα πυροδοτούνται αντιδράσεις και είναι εύκολο να κατασκευαστεί ένα αφήγημα «έκτακτης ανάγκης» που απαιτεί «έκτακτα μέτρα».
Δεν είναι τυχαίο ότι οργανώσεις υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων, πρώην δικαστές και πολιτικοί επιστήμονες μιλούν πλέον ανοιχτά για τον κίνδυνο «απονεύρωσης της εκλογικής διαδικασίας» στις ΗΠΑ. Δηλαδή, όχι απαραίτητα για επίσημη ακύρωση των εκλογών, αλλά για μια διαδικασία τόσο περιορισμένη, αμφισβητούμενη ή στρεβλή, ώστε να χάνει τη δημοκρατική της ουσία. Μιλούν δηλαδή για εκλογές που μπορεί να διεξαχθούν τυπικά, αλλά να μην αντανακλούν πραγματικά τη λαϊκή βούληση.
Η εμπειρία της 6ης Ιανουαρίου 2021 παραμένει νωπή στη συλλογική μνήμη. Τότε, η αμφισβήτηση του εκλογικού αποτελέσματος από τον ίδιο τον Τραμπ οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου επίθεση κατά του Καπιτωλίου. Για πολλούς και πολλές, οι δηλώσεις περί «ακύρωσης» των εκλογών δεν είναι απλώς υπερβολές στη βάση της γνωστής ρητορικής του Τραμπ, αλλά επείγοντα προειδοποιητικά σημάδια.
Η δημοκρατία στις ΗΠΑ καταλύεται με γοργούς ρυθμούς, το «φωνάζουν» οι δρόμοι των εξεγερμένων που δεν αντιστέκονται απλά σε έναν κίνδυνο εκτροπής της δημοκρατίας, αλλά σε μια πραγματική φασιστική απειλή. Μια κραυγή που έρχεται σε βαθιά αντίθεση με την υπερβολική ψυχραιμία των δυτικών ΜΜΕ που υποβαθμίζουν σε μεγάλο βαθμό την βόμβα στα θεμέλια μιας υπερδύναμης σε παρακμή, τον εκφασισμό που εξαπλώνεται με την ταχύτητα του φωτός.