Σχεδόν 14 χρόνια έχουν περάσει από την Επανάσταση των Γυναικών στη Ροζάβα. Όλο αυτό το διάστημα, ο κουρδικός λαός, και κυρίως μέσα από την καθοδήγηση των γυναικών, έχει αναπτύξει ένα διακριτό κοινωνικό και πολιτικό μοντέλο που έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά παντού στον κόσμο. Αυτή η διαδικασία, που συχνά αναφέρεται ως «Η Επανάσταση των Γυναικών στη Ροζάβα», κατέστησε ορατές σε παγκόσμια κλίμακα τις φωνές των Κούρδων, τα αιτήματα, τον τρόπο ζωής και το πρόταγμα για συνύπαρξη.
Αυτή η προβολή συνέπεσε με μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή αναδιαμορφωνόταν. Την ίδια εποχή με την Επανάσταση στη Ροζάβα, αναδύθηκε μία οργάνωση, που αφού στήθηκε με στόχο τον ανασχεδιασμό της περιοχής, κατέκαψε και κατέστρεψε τα πάντα στο πέρασμά του, διενεργώντας απάνθρωπες εκτελέσεις και τρομοκρατώντας σχεδόν όλο τον κόσμο: ο ISIS. Και ενώ η παγκόσμια κοινή γνώμη παρακολουθούσε σοκαρισμένη αυτή τη βαρβαρότητα, οι Κούρδοι της Ροζάβα αντιπαρατέθηκαν σε αυτό το σκοτάδι με μια αντίσταση που έμελλε να καταγραφεί στην ιστορία.
Ο αγώνας στη Ροζάβα δεν περιορίστηκε στην στρατιωτική σύγκρουση. Όλος ο κουρδικός λαός, γυναίκες και άντρες, νέες και γέροι, αντιστάθηκαν στον ISIS ενώ παράλληλα διατύπωναν ανοιχτά την αντίθεση τους με τα σχέδια των ηγεμονικών δυνάμεων στην αναμόρφωση της Μέσης Ανατολής. Η ουσία αυτής της ένστασης ήταν απλή «Εμείς, οι λαοί, μπορούμε να ζήσουμε μαζί».
Οι Κούρδοι υπερασπίστηκαν ένα σύστημα στο οποίο Άραβες, Ασσύριοι, Αρμένιοι, Μουσουλμάνοι, Χριστινοί, και όλες οι διαφορετικές εθνικές και θρησκευτικές κοινότητες θα ζούσαν μαζί με ισότητα και ελευθερία. Αυτή η προσέγγιση συγκρότησε μία ισχυρή εναλλακτική ενάντια στις πολιτικές που χτίστηκαν στον πόλεμο και στις σφαγές.
Και η αντίσταση αναπτύχθηκε τόσο που ακόμη και οι ίδιες οι δυνάμεις που είχαν ξαμολήσει τον ISIS στο πεδίο του πολέμου αναγκάστηκαν να επανεξετάσουν τα σχέδια τους. Μόλις ξεσκεπάστηκε η αλήθεια για την τρομοκρατική οργάνωση ISIS, οργανώθηκε εκστρατεία εναντίον της υπό την ονομασία «Διεθνής Συμμαχία», με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Χωρίς άλλη ελπίδα επιβίωσης, οι Κούρδοι μπήκαν σε μια υποχρεωτική και προσωρινή συμμαχία. Η συνεργασία αυτή υπήρξε, στην πραγματικότητα, μια σχέση που επιβλήθηκε από τις συνθήκες και στις δύο πλευρές
Μετά τη στρατιωτική ήττα του ISIS, οι Κούρδοι άρχισαν να οικοδομούν το δικό τους σύστημα διακυβέρνησης, σε συνεργασία με άλλες εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες, στις περιοχές που έλεγχαν. Το σύστημα αυτό ανακηρύχθηκε ως «Δημοκρατική Αυτονομία». Αναπτυγμένο υπό την ηγεσία των γυναικών στη Ροζάβα, το μοντέλο αυτό λειτούργησε επί σειρά ετών ως ένα ζωντανό πείραμα ενός νέου κοινωνικού και πολιτικού παραδείγματος.
Ωστόσο, οι εξελίξεις που σημειώθηκαν πριν από περίπου δύο εβδομάδες κλόνισαν βαθιά το μέλλον αυτού του έργου. Στρατιωτική επιχείρηση που εξαπολύθηκε εναντίον δύο κουρδικών συνοικιών στο Χαλέπι προκάλεσε έντονο σοκ στην κουρδική κοινή γνώμη. Οι προσδοκίες, ωστόσο, ήταν ότι η αυτόνομη διοίκηση θα διασφάλιζε το καθεστώς της μέσω μιας συμφωνίας με τη νέα συριακή κυβέρνηση.
Η επίθεση αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Σύμφωνα με το Κουρδικό κίνημα, η στρατιωτική επιχείρηση πραγματοποιήθηκε από την Τουρκία, η οποία δεν έχει καταφέρει να ξεπεράσει την ιστορική της εχθρότητα προς τις κουρδικές κοινότητες. Και παρόλο που οι Κούρδοι ήταν σε αναμονή μιας πιθανής επίθεσης, δεν είχαν υπολογίσει μια τόσο εκτεταμένη και σφοδρή επιχείρηση λόγω του στρατιωτικού και κοινωνικού συστήματος που είχαν οικοδομήσει επί σειρά ετών, των σχέσεων που είχαν αναπτύξει με τους Άραβες και άλλες κοινωνικές ομάδες, καθώς και της ειρηνευτικής διαδικασίας που βρισκόταν σε εξέλιξη στην Τουρκία.
Στο Βόρειο Κουρδιστάν, δηλαδή στην Τουρκία, από τον Οκτώβριο του 2024 βρίσκεται σε εξέλιξη μια ειρηνευτική διαδικασία με στόχο τον τερματισμό των συγκρούσεων μεταξύ Κούρδων και τουρκικού κράτους. Ωστόσο, πλέον θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι η Άγκυρα μετέτρεψε αυτή τη διαδικασία όχι σε μοχλό μόνιμης ειρήνης, αλλά σε στρατηγική υποταγής των Κούρδων. Οι μεταβαλλόμενες περιφερειακές ισορροπίες, οι προσπάθειες για παρέμβαση στο Ιράν και τα κενά εξουσίας που αναδύθηκαν, προσέφεραν στην Τουρκία νέο περιθώριο κινήσεων. Το τουρκικό κράτος δεν έχασε αυτή την ευκαιρία και, για ακόμη μία φορά, πρόδωσε τους Κούρδους, με τους οποίους υποτίθεται ότι διαπραγματευόταν την ειρήνη.
Η νέα Διεθνής της εθνοκάθαρσης, της γενοκτονίας, του πολέμου και η απομόνωση
Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι στο Παρίσι επιτεύχθηκε συμφωνία με τη συμμετοχή των κυβερνήσεων του Ισραήλ, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Τουρκίας και της Συρίας. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η συμφωνία αυτή άνοιξε τον δρόμο για μια στρατιωτική επιχείρηση κατά των Κούρδων. Και όντως, οι επιθέσεις εναντίον των κουρδικών συνοικιών στο Χαλέπι ξεκίνησαν την ίδια ακριβώς ημέρα που ανακοινώθηκε η εν λόγω συμφωνία.
Την ημέρα που ξεκίνησαν οι επιθέσεις, εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στάθηκαν δίπλα στη νέα συριακή κυβέρνηση στη Δαμασκό και ανακοίνωσαν πακέτο στήριξης ύψους 620 εκατομμυρίων ευρώ. Οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν εκείνη τη στιγμή, την ίδια ακριβώς στιγμή που βομβαρδίζονταν οι κουρδικές γειτονιές, αποκάλυπταν πέρα από κάθε αμφιβολία τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Την ίδια αυτή μέρα, οι υψηλόβαθμες δηλώσεις στήριξης της Τουρκίας προς τον πόλεμο που εξαπέλυσε η νέα συριακή κυβέρνηση, σε συνδυασμό με τη σιωπή των Ηνωμένων Πολιτειών, αποκάλυπταν ακόμη περισσότερο το εύρος της αναδυόμενης συμμαχίας.
Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, η αυτόνομη διοίκηση της Ροζάβα έχασε το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών που έλεγχε. Το γεγονός ότι κάποιες αραβικές φυλές, με τις οποίες είχαν οικοδομήσει από κοινού την επανάσταση, άλλαξαν στρατόπεδο υπέρ της συριακής κυβέρνησης με το ξέσπασμα του πολέμου, προκάλεσε βαθειά ιστορική ρήξη για τους Κούρδους. Όταν οι διπλωματικές προσπάθειες απέβησαν άκαρπες, οι κουρδικές δυνάμεις (SDF) αποσύρθηκαν αποκλειστικά στις κουρδικές περιοχές και κήρυξαν έναν «αγώνα ύπαρξης ή αφανισμού».
Στο προσχέδιο συμφωνίας της 18ης Ιανουαρίου, που παρουσίασε η διοίκηση της Δαμασκού με τη στήριξη της Τουρκίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, και το οποίο απορρίφθηκε από την κουρδική πλευρά, προβλεπόταν η πλήρης διάλυση της αυτόνομης διοίκησης, ο αφοπλισμός και η διάλυση των SDF, καθώς και η παραχώρηση μόνο περιορισμένων πολιτιστικών δικαιωμάτων στους Κούρδους. Οι όροι αυτοί αξιολογήθηκαν από τους Κούρδους ως ρητή επιβολή παράδοσης και υποταγής.
Σήμερα, η Ροζάβα δεν αντιμετωπίζει μόνο μια στρατιωτική επίθεση, αλλά μια συνολική προσπάθεια απαλοιφής της ίδιας της ιδέας της συνύπαρξης. Για τους Κούρδους, ένας λαός που έχει επανειλημμένα προδοθεί από τις μεγάλες δυνάμεις, πρώτα απ’ όλα από τη Σοβιετική Ένωση και έπειτα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή η διαδικασία γίνεται αντιληπτή ως ακόμη ένας κρίκος σε μια μακρά ιστορική αλυσίδα εγκατάλειψης.
Κι όμως αυτή τη φορά, η αίσθηση της απομόνωσης φαντάζει τόσο ριζικά διαφορετική. Δεν είναι μόνο οι δικτάτορες στην περιοχή, στην Τουρκία, Συρία και Ιράκ, που εμπλέκονται σε αυτή. Είναι που ο κόσμος όλος έχει γυρίσει την πλάτη. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε η Ρωσία, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες στέκονται στο πλευρό των Κούρδων. Ίσως ακόμη πιο αποκαρδιωτικό είναι το γεγονός πως σημαντικά τμήματα της Αραβικής κοινότητας, που είχαν ζήσει, διοικήσει και κυβερνήσει μαζί με τους Κούρδους στη Ροζάβα σ’ ένα ολοκληρωμένο μοντέλο συνύπαρξης, αυτές οι ίδιες κοινότητες έχουν πλέον ταχθεί στο πλευρό της Συριακού Αραβικού Κράτους. Αυτή η μετατόπιση, έχει αφήσει τους Κούρδους και τις Κούρδισσες μόνες τους στην πρώτη γραμμή του μετώπου και σε ορισμένες περιπτώσεις αντιμέτωπες στη μάχη με πρώην συντρόφους και συμμάχους.
Η στιγμή αυτή σηματοδοτεί μια βαθιά ρήξη με την ίδια την ιδέα της «συνύπαρξης», του «ζούμε μαζί». Οι Κούρδοι και οι Κούρδισες βιώνουν τώρα μια απόλυτη μοναξιά. Ο ISIS, κάποτε ηττημένος από τους Κούρδους, αναγεννάται από τις στάχτες του στη μορφή της νέας Συριακής κυβέρνησης. Και ψάχνοντας τρόπους να εκδικηθεί για την ιστορική του ήττα, επιστρέφει στις ίδιες μεθόδους, από καιρό αναγνωρισμένες ως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, στοχεύοντας για άλλη μια φορά πρωτίστως τις γυναίκες.
Κι αυτό που κάνει τούτη την καταστροφή ακόμη πιο πικρή, είναι πως το πλάνο καταστρώθηκε από την Τουρκία, το κράτος με το οποίο οι Κούρδοι βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις για ειρήνη. Άλλωστε ο στόχος αυτού του πολέμου δεν περιορίζεται μόνο στη Συρία, αλλά αφορά την επιβεβλημένη παράδοση όλων των Κουρδικών πληθυσμών σε ολόκληρο το Κουρδιστάν. Και υπό αυτή την έννοια, εδώ δε μιλάμε για μια τοπική σύγκρουση αλλά μια συνολική στρατηγική υποδούλωσης.
Δε μένει τίποτα άλλο κάτω από αυτές τις συνθήκες παρά η αντίσταση μέχρι θανάτου και μια επείγουσα προσπάθεια να ξαναχτιστεί η ενότητα μεταξύ των ίδιων των Κούρδων. Και στα τέσσερα διαφορετικά μέρη του Κουρδιστάν, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης, οι Κούρδοι και οι Κούρδισσες ενώνονται γύρω από την κοινή απειλή της ίδιας τους της ύπαρξης. Στη Ροζάβα άνθρωποι όλων των ηλικιών, από 7 έως 70, γυναίκες και άντρες, καλλιτέχνες και αγρότισσες, πολιτικοί και εργάτριες, όλοι και όλες έχουν πάρει τα όπλα και έχουν ορμήσει στη μάχη, «Ύπαρξη ή Αφανισμός». Οι φωνές που υψώνονται από τους δρόμους και από την πρώτη γραμμή του μετώπου φτιάχνουν μαζί μια και μόνο φωνή:
«Η αντίσταση είναι ζωή! – Berxwedan Jiyan e!»
Οι Κούρδοι και οι Κούρδισσες απευθύνουν κάλεσμα σε όλο τον κόσμο
«Ακόμη κι αν μας αφανίσουν, δεν θα παραδοθούμε ποτέ. Γίνε η φωνή μας»
*Αν αυτό το κείμενο το έγραφα εγώ, θα είχε τίτλο «Η άλλη μισή, γιατρέ μου, στη Ροζάβα βρίσκεται», αλλά το κείμενο το γράφει ένας Κούρδος που αγωνίστηκε στην Τουρκία για τους ίδιους λόγους και που βρίσκεται πρόσφυγας στην Ελλάδα, κι ούτε μπορώ να σκεφτώ τι κουβαλάς, αγαπημένε φίλε, αυτές τις μέρες στην ψυχή σου. Για πάντα αλληλέγγυα με τη Ροζάβα – Berxwedan Jiyan e – η μεταφράστρια, Ειρήνη Δαφέρμου
* Ο Feyyaz Bayram είναι Κούρδος αγωνιστής πρόσφυγας στην Ελλάδα. Υπήρξε στέλεχος του Κεντρικού Συμβουλίου της Νεολαίας του HDP.