Ο θάνατος της πριγκίπισσας Ειρήνης έφερε ξανά στο προσκήνιο το μεγάλο πρότζεκτ των 70.000.000 ευρώ που προχωρά με ταχείς ρυθμούς, ώστε να είναι έτοιμο για τα εγκαίνια το ερχόμενο φθινόπωρο – Ποια κτίρια ανοίγουν πρώτα, τι περιλαμβάνει η μεταμόρφωση των κήπων, ποια προϊόντα θα παραχθούν ξανά και πώς θα εκτεθούν τα 100.000 αντικείμενα που βρέθηκαν
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Aποψη του θερμοκηπίου και του γηπέδου τένις
Τα κεντρικά κτίρια του Τατοϊου που θα λειτουργήσουν ως μουσεία τίθενται υπό την επιτήρηση του υπουργείου Πολιτισμού, ενώ έχει προκηρυχθεί διαγωνισμός για τα υπόλοιπα που θα αξιοποιηθούν για πολλαπλές χρήσεις όπως ξενώνες, εστιατόρια και αναψυκτήρια. Είναι γνωστό ότι το έργο του Τατοΐου είχε βρεθεί στις προγραμματικές δηλώσεις του πρωθυπουργού το 2019 και είχε χαρακτηριστεί ως ένα έργο εθνικής προτεραιότητας μαζί με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Οπως δήλωσε χαρακτηριστικά η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κατά την πρόσφατη επίσκεψή της στα πρώην βασιλικά κτήματα: «Η προστασία, η αποκατάσταση και η απόδοση στο κοινό του ιστορικού πυρήνα του π. βασιλικού κτήματος στο Τατόι αποτελεί ένα εθνικής σημασίας έργο που μετατρέπει το κτήμα σε δυναμικό, επισκέψιμο τόπο πολιτισμού και περιβάλλοντος.
Αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες και πιο σύνθετες παρεμβάσεις πολιτιστικής υποδομής στη χώρα, με στόχο τη δημιουργία ενός σύγχρονου, ανοιχτού στο κοινό, πολιτιστικού πάρκου που θα συνδυάζει την ιστορική μνήμη με τη δημόσια χρήση. Πρόκειται για μία πολυεπίπεδη παρέμβαση, που απαιτεί αυστηρό συντονισμό, ακρίβεια και συνέπεια, τόσο στο επίπεδο του σχεδιασμού της, αλλά κυρίως στην υλοποίησή της, με προσήλωση στον στόχο, στην επιστημονική μεθοδολογία και τεκμηρίωση και στα χρονοδιαγράμματα». Αυτό που, ωστόσο, φαίνεται να αλλάζει όσον αφορά τον αρχικό σχεδιασμό του Τατοΐου είναι η δημιουργία συνεδριακού κέντρου, που προβλεπόταν να φιλοξενηθεί στον χώρο των containers των συντηρητών και υπήρχε στο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο αλλά τα αρχαία κατάλοιπα που βρέθηκαν δεν καθιστούν εφικτή, για την ώρα, τη χωροθέτησή του στον προβλεπόμενο χώρο.
Μία από τις βασιλικές άμαξες
Η Οικία του Αρχικηπουρού και το Κέντρο Πληροφόρησης Κοινού
Δυναμικά εγκαίνια
Καθώς φαίνεται, το 2026 θα είναι έτος-σταθμός για το Τατόι, αφού το προσεχές φθινόπωρο αναμένεται να πραγματοποιηθούν τα επίσημα εγκαίνια, με τις περισσότερες εγκαταστάσεις να παραδίδονται στο κοινό: εκτός από τα κεντρικά πρώην ανάκτορα και το Βουστάσιο επισκέψιμα για το κοινό θα είναι τα κτίρια της Οικίας Sturm, της Οικίας Φροντιστή, της Οικίας Αρχικηπουρού και των Τηλεπικοινωνιών. Ολοκληρωμένο είναι πλέον και το κτίριο των Μαγειρείων, το οποίο θα στεγάζει το εκδοτήριο εισιτηρίων των ανακτόρων, το βεστιάριο, το αναψυκτήριο και το γραφείο των υπευθύνων του μουσείου του ανακτόρου.
Για την ώρα, πάντως, το κτίριο θα φιλοξενεί έκθεση, με το σύνολο των μελετών και των έργων που πραγματοποιούνται στον ιστορικό πυρήνα του κτήματος Τατοΐου, παράλληλα με την Οικία Δασοφύλακα, η οποία ήδη λειτουργεί ως Κέντρο Πληροφόρησης. Επίσης, μαζί με τα κτίρια που παραδίδονται εκ νέου στο κοινό με νέες χρήσεις αποκαθίστανται το τοπίο, η ανακτορική και η αγροτοκτηνοτροφική ενότητα του κτήματος, εντός της οποίας περιλαμβάνονται το θερμοκήπιο και το γήπεδο τένις, προσφέροντας έτσι μια ολιστική εμπειρία στον επισκέπτη με εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα. Κυρίως, όμως, αυτό που είναι το Τατόι είναι ένας χώρος πολιτισμού ή, όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η υπουργός Πολιτισμού, «ένας ενιαίος, επισκέψιμος και οργανωμένος χώρος υψηλής ιστορικής, αρχιτεκτονικής και φυσικής αξίας, που διαμορφώνεται αναδεικνύοντας τον μοναδικό χαρακτήρα των κτιρίων-μνημείων του ιστορικού τόπου του Τατοΐου».
Aποψη από το κτιριακό συγκρότημα του νέου Βουστασίου
Το ανάκτορο
Ενα εντυπωσιακό κτίριο που αποτελεί και την καρδιά του Τατοΐου και κάποτε στέγαζε τα κεντρικά ανάκτορα του κτήματος αναμένεται να λειτουργήσει ως μουσείο και θα είναι και το σημείο αναφοράς για τους επισκέπτες. Η μελέτη ολοκληρώθηκε σύμφωνα με το οργανόγραμμα – το ίδιο και οι εργασίες αποκατάστασης, οπότε όλα δείχνουν ότι τα εγκαίνια του κεντρικού κτιρίου-καρδιά του Τατοΐου αναμένεται να πραγματοποιηθούν κανονικά μέσα στο 2026 ως το πολιτιστικό γεγονός της χρονιάς. Το κεντρικό κτίριο, που πλέον μετατρέπεται σε μουσείο, θα φιλοξενήσει πάνω από 100.000 αντικείμενα που βρέθηκαν εντός του κτήματος και πολλά από τα οποία θεωρούνταν μέχρι σήμερα χαμένα και αποκαταστάθηκαν ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν αναλόγως για τις ανάγκες της έκθεσης.
Πρόκειται για άκρως πολύτιμα αντικείμενα, όπως έπιπλα, περίοπτα έργα τέχνης, πανάκριβα χαλιά, στολές από διάφορες χώρες που είχαν σταλεί ως δώρα αλλά και ενδύματα της ίδιας της βασιλικής οικογένειας, καθώς και διάφορα ιστορικά σερβίτσια που σφράγισαν μερικές από τις ιστορικές στιγμές του κτήματος – υπάρχει μάλιστα και σχετική ιστοσελίδα (Tatoicollections.culture.gov.gr), όπου μπορεί κανείς να ξεναγηθεί στον αμέτρητο πλούτο της βασιλικής συλλογής. Στα εκθέματα έχουν επίσης προστεθεί και οι αμέτρητες φωτογραφίες που αποτελούν κι αυτές μέρος των θησαυρών, φέρνοντας στο φως σημαντικά κομμάτια της συλλογικής ιστορίας και μνήμης.
Σημαντική είναι, επίσης, και η αποκατάσταση του περιβάλλοντος χώρου των ανακτόρων, καθώς συγκροτεί την εισαγωγική ενότητα στην περιήγηση των επισκεπτών. Η μελέτη των κήπων έγινε, μάλιστα, σύμφωνα με σχεδιαγράμματα που απεικόνιζαν τους βασιλικούς κήπους όπως ήταν τότε με κάθε λογής φυτά και τριαντάφυλλα – κι αυτή την εμπειρία προσδοκούν να προσφέρουν και στον επισκέπτη καθώς θα μπαίνει στην αλέα με τις αριές, ενώ πηγαίνοντας προς τα μαγειρεία θα μπορεί να χαίρεται τη μαγική διαδρομή και τη δροσιά κάτω από τα πλατάνια.
Οικόσημο από βασιλική άμαξα πριν και μετά τις εργασίες συντήρησης
Τα άλλα κτίρια
Αναμφίβολα είναι το μέρος που θα τραβήξει την προσοχή των επισκεπτών μετά το κεντρικό μουσείο, καθώς εδώ θα στεγάζονται τα εντυπωσιακά αυτοκίνητα που χρησιμοποιούσαν τα μέλη της βασιλικής οικογένειας, όπως Rolls-Royce και MG TD Midget, εντυπωσιακές άμαξες, πολλές από τις οποίες θεωρούνταν χαμένες αλλά και τα οχήματα το γκολφ. Και αυτό το κτίριο αναμένεται να παραδοθεί στο κοινό το 2026. Σημαντικό, επίσης, είναι ότι εκτός από τα αυτοκίνητα που συντηρήθηκαν και θα εκτεθούν στον ισόγειο χώρο του Βουστασίου, ολοκληρώθηκε και η επίπονη και σύνθετη εργασία της ανακατασκευής της στέγης του κτιρίου. Δεν είναι, όμως, μόνο τα αυτοκίνητα που θα φιλοξενούνται στο ισόγειο, αφού προβλέπεται η δημιουργία δύο θεματικών μουσείων: στον παραπλήσιο χώρο του Βουστασίου θα εκτίθενται δείγματα της αγροκτηνοτροφικής παραγωγής του κτήματος. Οσο για τον όροφο του κτιρίου, εκεί θα φιλοξενούνται συνέδρια, ημερίδες και άλλες αντίστοιχες εργασίες.
Προσωπογραφία της Σοφίας, έργο του ζωγράφου Heinrich Anton Von Angeli
Το Γαλακτοκομείο θα μετατραπεί σε αναψυκτήριο ή εστιατόριο, όπου οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία απολαμβάνοντας τον καφέ ή το γεύμα τους να ανακαλούν παλιές εικόνες από τα χρόνια λειτουργίας του κτήματος. Αντίστοιχα σημαντικής ιστορικής σημασίας είναι και το Υπασπιστήριο, που βρίσκεται κοντά στην Οικία Sturm, το οποίο επίσης αποκαθίσταται, ενώ εντάσσονται σε αυτό νέες λειτουργίες, τόσο στο ισόγειο όσο και στον πρώτο όροφο. Στο ιστορικό αυτό τοπόσημο έμεναν -εξού και ο τίτλος του- οι υπασπιστές, ενώ το κατοίκησαν ο Γεώργιος ο Α’ και η Ολγα. Επίσης, το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία των κηπουρών, ενώ για κάποιο διάστημα στέγασε και το τηλεφωνικό κέντρο του Τατοΐου. Την περίοδο της Κατοχής είχε χρησιμοποηθεί ως κατάλυμα των Γερμανών αξιωματικών που το είχαν καταλάβει. Στο Υπασπιστήριο έλαβε, επίσης, χώρα η ιστορική συνάντηση του Γεωργίου Παπανδρέου με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τον πρέσβη Δημήτρη Μπίτσιο, διευθυντή του Πολιτικού Γραφείου του τέως βασιλέως, στα τέλη Νοεμβρίου του 1966, η πρώτη, από τις δύο μυστικές συναντήσεις που κατέληξαν στην περίφημη συμφωνία του Τατοΐου.
Βασιλικοί κήποι
Αλέες γεμάτες πλατύφυλλα δέντρα, ψηλά κυπαρίσσια και πλατάνια, αμυγδαλιές και κερασιές αλλά και ροδώνες και οπωρώνες, που θα μπορεί κανείς να δει διασχίζοντας τα όμορφα μονοπάτια, είναι η ονειρική εικόνα από τους κήπους που αναμένεται να διαμορφωθούν στο αποψιλωμένο από την πυρκαγιά του 2021 τοπίο. Το σχέδιο της συνολικότερης αναμόρφωσης μόνο εύκολο δεν ήταν και έπρεπε να υπάρξει σχοινοτενής έρευνα εκ μέρους των αρχιτεκτόνων τοπίου που έχουν αναλάβει τον επανασχεδιασμό ώστε να διαμορφωθεί ένα μέρος που να μοιάζει στο εμβληματικό τοπίο πριν από το 1967, οπότε και εγκαταλείφθηκε από την τότε βασιλική οικογένεια. Στη βόρεια περιοχή του Παλιού Βουστασίου θα δεσπόζει η πλατεία με τις βελανιδιές (με πλατύφυλλα δέντρα), ενώ ο χώρος θα περιβάλλεται, επίσης, από θάμνους, που θα δίνουν την εντύπωση ενός ιδανικού καταφυγίου στον επισκέπτη.
Τετραευαγγέλιο. Χρονολογείται στο 1840
Στην επόμενη υπαίθρια χωρική ενότητα, νότια του Παλιού Βουστασίου και Ιπποστασίου και βόρεια του Νέου Βουστασίου διαμορφώνεται ένας υπαίθριος χώρος με φλαμουριές – με άλλα λόγια, ένας ζωντανός παράδεισος γεμάτος από φυτά και δέντρα. Για την υλοποίησή του και για την εφαρμογή ενός τόσο μεγάλου πρότζεκτ, όπως είναι η ανάδειξη των κήπων και του δασικού χώρου, δεν χρειάστηκαν μόνο μία αλλά τέσσερις ειδικές μελέτες που υλοποιούνται με ευθύνη των υπουργείων Πολιτισμού αλλά και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, οι οποίες εντάσσονται στο πλαίσιο ενός μεγάλου πρότζεκτ για τη μετατροπή του μέχρι πρότινος εγκαταλελειμμένου κτήματος σε αυτόν τον ενιαίο πολυθεματικό χώρο πρασίνου και ψυχαγωγίας, μνήμης, πολιτισμού, εκπαίδευσης και γνώσης.
Αρκεί να φανταστεί κανείς ότι για να καταφέρουν οι αρχιτέκτονες τοπίου να διαμορφώσουν όλον αυτόν τον χώρο 34 στρεμμάτων, γεμάτο με αλέες, με ξέφωτα από ροδώνες, που παραπέμπουν στα παλιά παραμύθια, με οπωρώνες με διάφορους λαβύρινθους σαν αυτούς που συναντάμε στα μεγάλα ανάκτορα του κόσμου, γεμάτα από κυπαρίσσια και από άλλα επιβλητικά φυτά, έπρεπε να ανατρέξουν όχι μόνο στους σχεδιασμούς ανάλογων ανακτόρων στο βάθος της Ιστορίας και σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου, αλλά και να ερευνήσουν πώς ήταν το περιβάλλον τοπίο στο Τοπίο, προτού εγκαταλειφθεί από την τότε βασιλική οικογένεια. Η αποστολή που ανέλαβαν ήταν πολύ πιο σύνθετη και δύσκολη απ’ ό,τι φαίνεται, καθώς εξαιτίας της πυρκαγιάς του 2021 καταστράφηκαν πολλά από τα φυτά που ευδοκιμούσαν στην περιοχή κι έτσι εξαφανίστηκαν και τα τελευταία ίχνη της πληροφορίας που θα μπορούσαν να έχουν γι’ αυτά οι αρχιτέκτονες. Για να φτάσουν, επομένως, με επικεφαλής την Ελλη Παγκάλου, στον τελικό σχεδιασμό χρειάστηκε να ανατρέξουν όχι μόνο σε αρχειακό υλικό αλλά και σε όλα τα γραπτά, προφορικά και θεατρικά ντοκουμέντα της Ελλάδας για να δουν πώς θα μπορούσε να είναι το Τατόι της παλιάς εποχής.
Προς έκπληξή τους μια οπερέτα που γυρίστηκε σε ταινία, το 1930, που ήταν και η πρώτη κινηματογραφική παραγωγή που συγχρόνιζε την εικόνα με τον ήχο, έδωσε τη λύση: οι «Απάχηδες των Αθηνών» του Νίκου Χατζηαποστόλου θεωρούνταν για χρόνια χαμένη και ανακαλύφθηκε εκ νέου στην Ταινιοθήκη της Γαλλίας, για να επανεκδοθεί τελικά λίγο πριν την πανδημία. Σε αυτή την ταινία εντόπισαν μια εκδοχή των κήπων βγαλμένη από τα παλιά, από την εποχή που είχε εξοριστεί ο Γεώργιος ο Β’, οπότε οι υπεύθυνοι των «Απάχηδων των Αθηνών» κατάφεραν να πάρουν τότε άδεια για να κάνουν γυρίσματα στα ανάκτορα. Στις σεκάνς της ταινίας είδαν εικόνες από τους κήπους, όπως ήταν τότε, και μάλιστα στην αρχική τους μορφή, τέσσερα μόλις χρόνια μετά την ολοκλήρωση των ανακτόρων, στα τέλη του 19ου αιώνα. Αυτά είναι που θα προσπαθήσουν να ανασυστήσουν τώρα οι αρχιτέκτονες φυτεύοντας συνολικά 450 δέντρα και φυτά. Σημαντικό, όμως, είναι ότι εκτός από τους κήπους, θα αποκατασταθεί και θα αναβιώσει το δάσος του Τατοΐου με τα πανέμορφα κυπαρρίσια του, τα πεύκα του, τα όμορφα δέντρα του. Ο υπεύθυνος για το συγκεκριμένο πρότζεκτ, αρχιτέκτων και ειδικός στην αρχιτεκτονική τοπίου Θωμάς Δοξιάδης ανέλαβε να ανασυστήσει το δάσος που διαδέχτηκε τον παλιό βοσκότοπο, που αποτελούσε την αρχική μορφή στα πρώτα χρόνια λειτουργίας των ανακτόρων.
Αμπελώνες
Ενας από τους κεντρικούς στόχους του υπουργείου Πολιτισμού είναι, εκτός από τα κτίρια, να αναδειχθούν και οι λειτουργικές και παραγωγικές πλευρές του Τατοΐου: τα προϊόντα που παρήγαγε, η ενεργός παραγωγική ιστορία του. Εξ ου και αναμένεται να αποκασταθούν οι καλλιεργούμενες εκτάσεις, οι οποίες θα επεκταθούν και σε άλλους χώρους του κτήματος που είχαν αυτή τη λειτουργία παλιότερα, η οποία όμως είχε σταματήσει μέσα στα χρόνια. Το κτήμα που άνθισε παράλληλα μαζί με τα ανάκτορα παρήγαγε μια σειρά από εμβληματικά προΐόντα, τα οποία έχουν γράψει ιστορία με αντίστοιχο σήμα, που στόχος είναι να επανασυστηθεί, να επαναλασαριστεί και να διατεθεί -εκ νέου- στο κοινό.
Για τον σκοπό αυτόν υπάρχει ένα γενικότερο σχέδιο, από την παραγωγή και τη διάθεση, που προβλέπεται να γίνεται στα υφιστάμενα κτίρια εντός του ιστορικού πυρήνα, ενώ η τυποποίησή τους θα προχωρά σε ανάλογα ιστορικά κτίρια, ώστε να διατηρείται αυτούσια η σφραγίδα της εντοπιότητάς τους. Εξ ου και προτείνεται να φτιαχτούν ειδικές αγροτικές εγκαταστάσεις στη μη δασική περιοχή του κτήματος που συνορεύει με τον οικισμό του Κρυονερίου. Είναι γνωστό ότι, όσον αφορά τον Αμπελώνα, πολλοί είναι αυτοί που είχαν υπερτονίσει τη σημασία του, όπως ο Γιάννης Μπουτάρης που είχε υποστηρίξει ότι είναι το ιδανικό σημείο για την Κιβωτό του Ελληνικού Αμπελώνα, δηλαδή για να διασωθούν οι γηγενείς ποικιλίες ή να αναβιώσουν άλλες ξεχασμένες.
Είναι, μάλιστα, εκείνος που είχε μιλήσει πρώτος για το κρασί που παρήγαγαν στο βασιλικό κτήμα και είχε καταθέσει πρόταση όπου υποστήριζε ότι εκεί θα μπορούσαν να αναβιώσουν τουλάχιστον οι 300 ελληνικές ποικιλίες αμπέλου και να εκπαιδευτούν οι νέοι στην ιστορία του κρασιού.
Οικία Στουρμ. Πριν και μετά την αποκατάσταση
Χρηματοδότηση
Είναι σημαντικό ότι γι’ αυτό το έργο της ανάπλασης, συνολικής μεταμόρφωσης και λειτουργίας του Τατοΐου ως κέντρου πολιτισμού, γνώσης και αναψυχής, έχει εξασφαλιστεί ένα ποσό που πλέον φτάνει τα 70 εκατ. ευρώ: στην πλειονότητά του ο προϋπολογισμός προέρχεται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, ενώ 9,2 εκατ. ευρώ είναι κοινοτικά κονδύλια, 1,2 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και ένα ποσό ετησίως από τον τακτικό προϋπολογισμό του ΥΠΠΟ για έργα και μελέτες στο πλαίσιο μνημονίων συνεργασίας με ερευνητικούς φορείς. Σημαντικές είναι και οι ιδιωτικές χορηγίες που έχουν μέχρι σήμερα καλύψει πολύ καίρια θέματα εξέλιξης των έργων, όπως είναι οι μελέτες, τα κοντέινερ και άλλα – μια απόδειξη της βέλτιστης σύμπραξης ιδιωτικού τομέα και Δημοσίου σε ένα έργο που μέχρι πρότινος φάνταζε σχεδόν ανέφικτο.
Φωτογραφία: EUROKINISSI
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή