Ο διδάκτωρ Φιλοσοφίας αναλύει για ποιους λόγους η ταινία του Σμαραγδή δέχεται σφοδρή κριτική στα social media, παρά το γεγονός ότι την είδαν 1 εκατ. θεατές – Τι λέει για τη ναυμαχία του Ναυαρίνου και την ήττα του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Σκηνή 2η
Η διατριβή του Χένρι Κίσινγκερ
Δ.Δ.: Ας μιλήσουμε για τα ιστορικά γεγονότα όπως τα παρουσιάζει η ταινία. Ο Μέτερνιχ, ας πούμε, ήταν έτσι όπως τον βλέπουμε;
Μ.Μ.: Ο Μέτερνιχ αποδίδεται όπως ακριβώς ήταν. Απόλυτα αφοσιωμένος στο στενό συμφέρον της Αυστριακής Αυτοκρατορίας, της αυτοκρατορίας των Αψβούργων. Φανατικός μισέλληνας. Συνιστώ σε όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα να διαβάσουν τη διδακτορική διατριβή του Χένρι Κίσινγκερ, που κατετέθη στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του ’50, και στην οποία ο Κίσινγκερ έχει ως θέμα τη διαμάχη Μέτερνιχ – Καποδίστρια. Εκεί καταλαβαίνει κανείς ακριβώς ότι ο Μέτερνιχ θεωρούσε τον Καποδίστρια τον άνθρωπο που υποδαύλισε την Ελληνική Επανάσταση. Που συνωμότησε για να πετύχει την έκρηξή της. Που υπήρξε νικητής στο μεταξύ τους μπρα ντε φερ στο πλαίσιο της Ιερής Συμμαχίας. Που τίναξε στον αέρα, μαζί με το ελληνικό έθνος το οποίο εκπροσωπούσε, τη μεταναπολεόντεια ισορροπία που προσπαθούσε να οργανώσει ο Μέτερνιχ. Δηλαδή η Ιερή Συμμαχία καταβυθίστηκε με την Ελληνική Επανάσταση. Ο Μέτερνιχ δεν μπόρεσε ποτέ να το συγχωρήσει στον Καποδίστρια.
Δ.Δ.: Καταβυθίστηκε; Μα πώς το λέτε αυτό;
Μ.Μ.: Η Ιερή Συμμαχία είχε ως στόχο να μην ξαναϋπάρξει ποτέ στην Ευρώπη μετά την ήττα του Μεγάλου Ναπολέοντα στο Βατερλό, καμία απολύτως επανάσταση. Κοινωνική επανάσταση. Μέσα στις κοινωνικές ο Μέτερνιχ ενέταξε και την ελληνική, το οποίο ήταν λάθος γιατί η Ελληνική Επανάσταση ήταν εθνική επανάσταση. Και εκεί ο Καποδίστριας επέμενε, λέγοντας ότι εδώ έχουμε μια επανάσταση ενός αρχαίου χριστιανικού έθνους εναντίον του βάρβαρου δυνάστη. Δεν είναι μια επανάσταση καρμπονάρων, Ιακωβίνων, αστών εναντίον της φεουδαρχίας. Είναι εθνική επανάσταση. Αυτό λοιπόν ο Καποδίστριας κατόρθωσε να το περάσει και έτσι ακύρωσε την προσπάθεια του Μέτερνιχ να συμβάλει στην καταστολή της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Μέτερνιχ ήθελε η Ιερή Συμμαχία να βοηθήσει τους Τούρκους εναντίον των Ελλήνων.
Δ.Δ.: Τόσο φανατικά εναντίον;
Μ.Μ.: Βεβαίως. Αυτό απέτυχε να το κάνει, αλλά ο Μέτερνιχ κατά μόνας, χωρίς τη σύμπραξη των άλλων μελών της Ιερής Συμμαχίας, βοήθησε πάρα πολύ τους Τούρκους στον αγώνα τους εναντίον των Ελλήνων. Να φανταστείτε ότι με αυστριακά πλοία εφοδιαζόταν ο στρατός του Ιμπραήμ στην Ελλάδα. Ολα λοιπόν τα περιγράφει πολύ ωραία ο Κίσινγκερ. Συνιστώ στο κοινό σας να διαβάσει αυτό το βιβλίο. Είναι ιστορικά εξακριβωμένο: ο Μέτερνιχ υπήρξε μεγάλος ανθέλληνας, διότι θεωρούσε ότι η Ελληνική Επανάσταση καταστρέφει το σχέδιό του για την Ευρώπη, αλλά και ότι ο Καποδίστριας υπήρξε ο αφανής υποκινητής της Ελληνικής Επανάστασης. Να φανταστείτε ότι ο Κίσινγκερ στη διατριβή του ολοκληρώνει το σχετικό κεφάλαιο με την εξής φράση: «Ο Καποδίστριας, όλος πόθο για την ελληνική ανεξαρτησία, παρακίνησε τον Υψηλάντη και υπέθαλψε την επανάσταση στον Μοριά και στη Ρούμελη». Αυτό δηλαδή που λέει ότι έκανε ο Καποδίστριας και ο Μέτερνιχ είναι αυτό ακριβώς το οποίο ο Σμαραγδής αποδίδει στην ταινία του.
Δ.Δ.: Και ο τσάρος Αλέξανδρος;
Μ.Μ.: Λοιπόν, εδώ είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο. Αρχικά φαίνεται ότι ευνοούσε την Ελληνική Επανάσταση γιατί δεν είναι δυνατόν ο υπουργός των Εξωτερικών να είναι υπέρ της ελληνικής κυβέρνησης κι εκείνος όχι.
Δ.Δ.: Δεν ήταν υπουργός ο Καποδίστριας, αναπληρωτής ήταν.
Μ.Μ.: Οχι, ήταν υπουργός και στη συνέχεια ο τσάρος διόρισε και δεύτερο υπουργό, τον Νέσελροντ. Και ο Υψηλάντης ήταν ο υπασπιστής του Καποδίστρια. Η Φιλική Εταιρεία έγινε στην Οδησσό. Ολα έγιναν στο πλαίσιο της Ρωσίας. Θεωρώ λοιπόν ότι ο τσάρος ήταν μια φιλελεύθερη προσωπικότητα που συμφωνούσε με τον Καποδίστρια στην ελευθερία των Ελλήνων. Απλά κάποια στιγμή το 1822, και ενώ ήδη είχε εκραγεί και προόδευε η Ελληνική Επανάσταση, πείστηκε από τον Μέτερνιχ ότι αν αυτή η επανάσταση ολοκληρωνόταν, θα κινδύνευε και ο θρόνος του. Μάλιστα ο Μέτερνιχ οργάνωσε μια συνωμοσία στο Σύνταγμα Σιμεονόφσκι, τη φρουρά του τσάρου, και αυτό τον τρομοκράτησε και άλλαξε. Το ’22 ο τσάρος καλεί τον Καποδίστρια και του δίνει άδεια μετ’ αποδοχών επ’ αόριστον και τον στέλνει στην Ελβετία. Εκεί αλλάζει η στάση της Ρωσίας. Θα ξαναβρεί η Ρωσία τη φιλελληνική της στάση -αν και φιλελληνική στάση δεν υπάρχει, υπάρχει σύμπτωση συμφερόντων- με τον διάδοχό του, τον τσάρο Νικόλαο, ο οποίος θα εισβάλει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1828. Το αποτέλεσμα θα είναι το Πρωτόκολλο της Αδριανούπολης που ανοίγει την πόρτα για την ελληνική ανεξαρτησία. Αλλά στη φάση για την οποία συζητάμε, ο τσάρος έχει μια ευνοϊκή στάση έναντι του ελληνικού ζητήματος, άρα και της προσήλωσης του Καποδίστρια στην ελληνική υπόθεση, μέχρι το ’22. Τότε ο Καποδίστριας χάνει την υποστήριξη του τσάρου και πηγαίνει στην Ελβετία. Εκεί έφτιαξε το φιλελληνικό κομιτάτο με χρηματοδότη τον Εϋνάρδο, τον Γάλλο τραπεζίτη. Υποστηρικτής και χρηματοδότης του Μεγάλου Ναπολέοντα. Ο Εϋνάρδος γίνεται το alter ego του Καποδίστρια στη Γενεύη.
Σκηνή 3η
Η απάντηση του Κόδριγκτον
Δ.Δ: Υπήρχε Ελβετία πριν τον Καποδίστρια;
Μ.Μ.: Η Ελβετία είναι εν πολλοίς δημιούργημα του. Τότε ήταν ένα σύνολο καντονιών, μικρών ανεξάρτητων κρατιδίων. Ο Καποδίστριας πηγαίνει το 1812 και πείθει τους Ελβετούς, οι οποίοι αισθάνονταν ότι υπήρχε ένας κίνδυνος να συρθούν βιαίως, είτε με την πλευρά του Ναπολέοντα είτε με την πλευρά των Ρώσων και των Αυστριακών, στη δίνη των Ναπολεόντειων Πολέμων, να μείνουν εκτός. Τους υποβάλλει την ιδέα της ουδετερότητας και της συνομοσπονδίας. Τους είπε να φτιάξουν μια συνομοσπονδία όπου κάθε κρατίδιο, θα κρατήσει την ανεξαρτησία του, αλλά θα έχει μια κοινή δομή της οποίας το βασικό χαρακτηριστικό θα είναι η ουδετερότητα στην εξωτερική πολιτική της. Θυμάμαι τους καθηγητές μου στο Συνταγματικό Δίκαιο, στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, που μας έλεγαν ότι ο Καποδίστριας είναι εκ των ιδρυτών της σύγχρονης μορφής της Ελβετίας, διότι τους υπέβαλε την έννοια της ουδετερότητας – η Ελβετία, όπως ξέρετε, δεν είναι μέλος σε κανέναν διεθνή συνασπισμό.
Δ.Δ.: Του έχουν στήσει και αδριάντα, απ’ ό,τι ξέρω.
Μ.Μ.: Παντού, δεν είναι μόνο σε ένα σημείο. Υπάρχουν οδοί Καποδίστρια, ακτές Καποδίστρια. Οταν ξαναπηγαίνει εκεί το 1822, οι Ελβετοί τον υποδέχονται με ανοιχτές αγκάλες και έχει τον τίτλο του Πολίτη της Γενεύης και του πολίτη της Λωζάνης. Εγκαθίσταται στη Γενεύη, σε ένα μικρό σπιτάκι με δυο δωμάτια. Σε ένα αυτός, σε ένα ο υπηρέτης του. Και δίνει το μεγαλύτερο μέρος του μισθού του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας για την Επανάσταση και γι’ αυτό κάνει οικονομίες. Αν πάτε στη Γενεύη να δείτε το σπίτι του, θα τρομάξετε. Ενα στούντιο με τα σημερινά δεδομένα, με δύο χώρους. Υπάρχει και ταμπέλα απ’ έξω που λέει ότι «εδώ έζησε ο Καποδίστριας». Eκεί λοιπόν οργανώνει με τον Εϋνάρδο το φιλελληνικό κομιτάτο, το οποίο μαζεύει λεφτά απ’ όλο τον κόσμο, στέλνει στην Ελλάδα εφόδια, εθελοντές. Και επίσης προσπάθησε να επηρεάσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη με αρθρογραφία και με ομιλίες. Επίσης εκεί συνδέθηκε με τον Γεώργιο Σταύρου, τον άνθρωπο που ίδρυσε μετά την Εθνική Τράπεζα, και με άλλους σημαντικούς παράγοντες. Και παραμένει μέχρι το 1827, όπου στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας εκλέγεται κυβερνήτης. Το καλοκαίρι ξεκινάει ένα μεγάλο ταξίδι, πηγαίνει στη Ρωσία, παραιτείται, αρνείται την ετήσια επιχορήγηση που του δίνει ο τσάρος ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες του, γιατί δεν θέλει εξαρτήσεις, στη συνέχεια πηγαίνει στην Αγγλία, όπου δεν γίνεται δεκτός από τον βασιλιά, πηγαίνει στη Γαλλία, όπου γίνεται δεκτός μετά βαΐων και κλάδων και στη συνέχεια κατεβαίνει στην Ανκόνα και από εκεί τον παραλαμβάνει το πλοίο «Warspite» που τον μεταφέρει στην Μάλτα, όπου επιβιβάζεται στη ναυαρχίδα του Κόδριγκτον, την «Ασία». Ο Κόδριγκτον τον φέρνει στο Ναύπλιο και στην Αίγινα ως κυβερνήτη».
Δ.Δ.: Ο Κόδριγκτον τηρούσε αποστάσεις από την επίσημη αγγλική πολιτική;
Μ.Μ.: Οχι, ποτέ. Ο Κόδριγκτον, όταν υποδέχεται τον Καποδίστρια στη ναυαρχίδα του, τον βάζει να φάνε στο καρέ των αξιωματικών. Και όταν πάει ο Καποδίστριας να του πει «Κύριε ναύαρχε, η πατρίς ευγνωμονούσα», τον διακόπτει και του λέει «Κύριε κόμη, δεν είμαι φιλέλλην, δεν είμαι καν φιλάνθρωπος. Υπηρετώ στενά το συμφέρον της χώρας μου».
Σκηνή 4η
«Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου»
Δ.Δ.: Ο τρεις μεγάλες δυνάμεις, Γαλλία, Αγγλία και Ρωσία, ενώθηκαν στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου.
Μ.Μ.: Κοιτάξτε, η Ναυμαχία του Ναυαρίνου -για την οποία γράφω ένα βιβλίο τώρα όπου αποκαθιστώ την αλήθεια με ξένες πηγές βασικά, αγγλικές και άλλες- είναι κάτι άλλο από αυτό που νομίζουμε. Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου δεν έγινε για την ανεξαρτησία της Ελλάδος, έγινε για να ανακοπεί η δύναμη του Μοχάμεντ Αλι και να ανοίξει ο δρόμος για την Ινδία. Αποτέλεσμα της Ναυμαχίας του Ναβαρίνου είναι η αποικιοποίηση της Αιγύπτου από τους Αγγλους και το Σουέζ, που άρχισε να λειτουργεί το 1875.
Δ.Δ.: Και οι Ρώσοι τη δουλειά είχαν εκεί;
Μ.Μ.: Οι Ρώσοι, όπως και οι Γάλλοι, ήθελαν να έχουν συμμετοχή στη ναυμαχία ώστε να αποκτήσουν δικαιώματα στη μετα-ναβαρινική τάξη πραγμάτων. Μην ξεχνάτε ότι οι Γάλλοι και οι Ρώσοι είχαν εκπροσώπηση στο ελληνικό πολιτικό σύστημα μετά το Ναβαρίνο. Οι Γάλλοι έβαλαν μια υποθήκη για τη δική τους παρουσία στη Μεσόγειο. Μην ξεχνάτε ότι πολύ γρήγορα μετά το Ναβαρίνο, καταλαμβάνουν τη Βόρειο Αφρική, ιδρύουν τις γαλλικές αποικίες του Μαγκρέμπ.
Δ.Δ.: Εννοείτε το Αλγέρι, το Μαρόκο…
Μ.Μ.: Ασφαλώς. Αυτά έγιναν δέκα χρόνια μετά το Ναβαρίνο.
Δ.Δ.: Αρα το σχέδιο ήταν να γίνει η ναυμαχία, ώστε να μπορέσουν οι Αγγλοι…
Μ.Μ.: Να ανακόψουν τη δύναμη του Μοχάμεντ Αλι, τον οποίο έτρεμαν. Διότι ο κυβερνήτης της Αιγύπτου σκόπευε να φτιάξει τη δική του αυτοκρατορία. Αυτά είναι όλα απολύτως καταγεγραμμένα, τα έχω βρει σε επιστολές προξένων, πρεσβευτών, στρατηγών, είναι σαφής η εικόνα.
Δ.Δ.: Δηλαδή από σπόντα βοηθήθηκε η Ελλάδα.
Μ.Μ.: Ακριβώς, είναι δευτερογενής η ανεξαρτησία. Δεν ελευθερώθηκε η Ελλάδα με τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου η οποία έγινε τον Οκτώβριο του ’27. Ωστόσο η Ελλάδα ελευθερώθηκε τον Φεβρουάριο του ’30.
Δ.Δ.: Καταστράφηκε, όμως, ο στόλος εκεί.
Μ.Μ.: Καταστράφηκε ο στόλος, αλλά η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν δέχτηκε την ελληνική ανεξαρτησία. Ο σουλτάνος είπε στους πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων που τον επισκέφθηκαν στην Κωνσταντινούπολη τον Δεκέμβριο του ’27, μετά το Ναβαρίνο: «“Δεν με απασχολεί καθόλου η ήττα του Ιμπραήμ. Η Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να γίνει ανεξάρτητη”. Kαι σ’ αυτό επέμενε πεισματικά».
Σκηνή 5η
«Η ανεξαρτησία της Ελλάδας»
Δ.Δ.: Και πώς κερδήθηκε η ανεξαρτησία;
Μ.Μ.: Την άνοιξη του ’28 ο σουλτάνος έκλεισε τα Στενά του Βοσπόρου για τους Ρώσους. Είχε υπογραφεί προηγουμένως η Συνθήκη του Ακερμαν, με την οποία ο σουλτάνος δεχόταν να περνάνε τα ρωσικά πλοία από τον Βόσπορο, αλλά εκείνος τότε την κατήργησε. Ο τσάρος, έξαλλος, συγκροτεί μια τεράστια στρατιά και εισβάλλει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το καλοκαίρι του ’28. Το φθινόπωρο του ’29 φτάνει στην Αδριανούπολη, 40 χιλιόμετρα απ’ την Κωνσταντινούπολη. Ο σουλτάνος, έντρομος, υπογράφει το Πρωτόκολλο της Αδριανούπολης, το οποίο στο πρώτο άρθρο προβλέπει ότι ξανανοίγει ο Βόσπορος για τα ρωσικά πλοία και στο τρίτο άρθρο προβλέπει ότι ο σουλτάνος δέχεται τη δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.
Δ.Δ.: Αρα με τη Συμφωνία της Αδριανούπολης, και όχι με το Ναβαρίνο.
Μ.Μ.: Ακριβώς. Επίσης να υπενθυμίσω ότι όλο το 1829 συνεχιζόταν η Ελληνική Επανάσταση.
Δ.Δ.: Δεν είχε τελειώσει;
Μ.Μ.: Οχι, δεν είχε τελειώσει, διότι όλη η Αττικοβοιωτία παρέμενε στα χέρια των Τούρκων. Και ο Καποδίστριας έστειλε τον Υψηλάντη και με τους τοπικούς οπλαρχηγούς, Σκουρτανιώτη και άλλους, να δώσουν μια σειρά από μάχες: Θήβα, Λιβαδειά, τελευταία ήταν η Μάχη της Πέτρας, Σεπτέμβριο του ’29. Οι Τούρκοι έφυγαν από την Αττικοβοιωτία το φθινόπωρο του ’29. Η Αθήνα παρέμενε σε τουρκικά χέρια ακόμα, απελευθερώθηκε αργότερα.
Δ.Δ.: Η Ελλάδα τότε ήταν πάρα πολύ μικρή.
Μ.Μ.: Ηταν πολύ μικρή. Ο Καποδίστριας έδωσε μια ώθηση να αποκτήσει κάποιες περιοχές πάνω από τη γραμμή που είχαν ορίσει οι ξένοι κι αυτό τον έφερε σε μεγάλη αντίθεση με την αγγλική πολιτική, η οποία ήθελε η Ελλάδα να είναι πάρα πολύ μικρή, άρα ελεγχόμενη.
Δ.Δ.: Παρ’ όλα αυτά δέχτηκαν οι Αγγλοι τον Καποδίστρια.
Μ.Μ.: Εδώ υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα, πώς δέχθηκαν οι Αγγλοι τον Καποδίστρια.
Δ.Δ.: Και οι Γάλλοι.
Μ.Μ.: Οι Γάλλοι δεν είχαν αντίρρηση. Ο Καποδίστριας μετά το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων, στο Συνέδριο της Βιέννης, είχε αποτρέψει τον διαμελισμό της. Αυτό επιδίωκε ο Μέτερνιχ. Εβαλε κόκκινη γραμμή να μη διαμελιστεί γιατί ήθελε τη Γαλλία, που ήταν γενικά μια φιλελεύθερη χώρα, να είναι πυλώνας της διεθνούς τάξεως πραγμάτων. Αυτά στην ταινία παρουσιάζονται – ελλειπτικά βέβαια, αλλά μέσα σε μιάμιση ώρα τι να προλάβεις. Στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, την άνοιξη του 1827, τίθεται θέμα κυβερνήτη. Ο Κολοκοτρώνης μιλάει με τον Αγγλο ναύαρχο Χάμιλτον, ο οποίος βρίσκεται εκεί ως εκπρόσωπος της αγγλικής πολιτικής. Να κάνω εδώ μια παρένθεση: θα ήταν δυνατόν να είχε γίνει Εθνοσυνέλευση και να ψηφιστεί Σύνταγμα και κυβερνήτης, αν είχε κατασταλεί η επανάσταση από τον Ιμπραήμ, όπως αφελώς αναφέρουν ορισμένοι ψευδοϊστορικοί, αδιάβαστοι και ανιστόρητοι; Δεν είχε κατασταλεί η επανάσταση. Ο Ιμπραήμ είχε αποτύχει παταγωδώς. Και μάλιστα όχι μόνο είχε αποτύχει παταγωδώς, αλλά η Αίγυπτος κινδύνευσε με χρεοκοπία.
Σκηνή 6η
«Λάθος μεγάλο για τον Ιμπραήμ»
Δ.Δ.: Ο Ιμπραήμ είχε κατακάψει την Πελοπόννησο, την είχε εξαφανίσει σχεδόν.
Μ.Μ.: Δεν είχε καταστείλει την Επανάσταση. Η Επανάσταση συνεχιζόταν αμείωτη. Κατ’ αρχήν ο Ιμπραήμ δεν είχε καταλάβει το Ναύπλιο, που ήταν η πρωτεύουσα. Δεν είχε καταλάβει τη Μάνη, τρεις φορές πήγε να το κάνει, έφαγε τα μούτρα του. Στον Πολυάραβο συνετρίβη και παραλίγο να σκοτωθεί και ο ίδιος το καλοκαίρι του ’26. Δεν είχε καταλάβει την Τσακωνιά, συνετρίβη στο Μέγα Σπήλαιο. Ο Ιμπραήμ, ο οποίος είχε καταλάβει το Σουδάν, την Σαουδική Αραβία, την Αιθιοπία, γυρνούσε γύρω-γύρω, προκαλούσε καταστροφές και δεν μπορούσε να καταστείλει την Επανάσταση σε μια μικρή έκταση όπως είναι η Πελοπόννησος.
Δ.Δ.: Εμείς είχαμε την εντύπωση ότι την είχε εξαφανίσει, έτσι λένε οι ιστορικοί.
Μ.Μ.: Αυτή η εντύπωση λοιπόν είναι εντελώς λανθασμένη.
Δ.Δ.: Τους διαψεύδετε δηλαδή τους ιστορικούς;
Μ.Μ.: Να σας πω κάτι; Ανοίξτε την «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» και τον Βακαλόπουλο, που είναι ο βασικός ιστορικός με πηγές για την Ελληνική Επανάσταση. Είναι σαφέστατοι ότι ο Ιμπραήμ απέτυχε παταγωδώς.
Δ.Δ.: Τα καταρρίπτετε δηλαδή όλα αυτά, μου κάνει τρομερή εντύπωση.
Μ.Μ.: Βεβαίως, τα καταρρίπτω με ντοκουμέντα.
Δ.Δ.: Και ο Αγγλος ιστορικός Ρόντερικ Μπίτον που έχει γράψει δύο τόμους για την Ελληνική Επανάσταση;
Μ.Μ.: Ο Μπίτον λέει ότι η Επανάσταση, ακόμα και χωρίς το Ναβαρίνο, θα είχε καταλήξει σε κάποια μορφή ελληνικής ανεξαρτησίας. Λέει ότι θα είχε δημιουργηθεί μια ανεξάρτητη ηγεμονία στην Πελοπόννησο. Επίσης, ο Μαρκ Μαζάουερ λέει ότι οι Ελληνες κέρδισαν γιατί άντεξαν. Αντεξαν μέσα από όλη αυτή τη φοβερή εκστρατεία του Ιμπραήμ, δεν το έβαλαν κάτω. Αν διαβάσετε όμως τα στοιχεία για την εκστρατεία, τα ρεαλιστικά στοιχεία, θα δείτε ότι ο Ιμπραήμ απέτυχε παταγωδώς. Και ο πατέρας του, ο Μοχάμεντ Αλι κινδύνευσε με πολύ σοβαρή χρεοκοπία, είχε κάνει στάση πληρωμών το ’26, διότι δεν είχε λεφτά να χρηματοδοτήσει την εκστρατεία. Εμείς οι Ελληνες ζούμε σε μια πλήρη παραπληροφόρηση.
Δ.Δ.: Μα τα είχαμε διδαχθεί αυτά, τα είχαμε μάθει. Οτι πριν το Ναβαρίνο είχαν τελειώσει όλα, η Πελοπόννησος είχε κατακτηθεί από τον Ιμπραήμ, η Επανάσταση είχε τελειώσει και εμφανίστηκαν ως δια μαγείας οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις και μας σώσανε.
Μ.Μ.: Αυτό το σχήμα λοιπόν το είχα κι εγώ στο μυαλό μου ως μαθητής, ως φοιτητής. Οταν όμως άρχισα να διαβάζω τις πηγές και τις σοβαρές Ιστορίες της Ελληνικής Επανάστασης, κατάλαβα ότι ήταν όλο ένας αστικός μύθος που κατασκευάστηκε με σκοπιμότητα. Να πειστούμε ότι κατεστάλη η Επανάσταση από τον Ιμπραήμ. Ωστε να πειστούμε ότι σωθήκαμε χάρη στην παρέμβαση των ξένων δυνάμεων στο Ναβαρίνο. Ετσι να δεχθούμε ψυχικά τη βασική συνθήκη της αποικιοκρατίας: ότι μας ελευθέρωσαν οι ξένοι, άρα πρέπει, ευγνωμονώντας τους ξένους, να τους αφήνουμε να μας ελέγχουν. Και πάνω σε αυτή την ψυχική αποδοχή της αποικιοκρατίας, εγώ πιστεύω ότι οικοδομήθηκε όλη η εξάρτηση του ελληνικού κράτους από το Ναβαρίνο μέχρι σήμερα. Η αποικιοκρατία χρειάζεται μια ψυχική προϋπόθεση για να τη δεχτεί ένας λαός.
Σκηνή 7η
Ο ρόλος του Κολοκοτρώνη
Δ.Δ.: Υπάρχει όμως ένα δεδομένο: το ρωσόφιλο, το αγγλόφιλο και το γαλλόφιλο κόμμα.
Μ.Μ.: Μα γι’ αυτό ακριβώς υπήρξαν αυτά. Ο Κολοκοτρώνης δεν ήταν ποτέ με τους Ρώσους, είναι κι αυτός ένας αστικός μύθος. Ο Κολοκοτρώνης είχε στενή σχέση με τους Αγγλους, βασικά με αυτούς μιλούσε. Και για να γυρίσουμε πίσω στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας την άνοιξη του ’27, ο Κολοκοτρώνης είναι αυτός που προτείνει στον Χάμιλτον να οριστούν Αγγλοι επικεφαλής του Στρατού και του Ναυτικού ο Τζορτζ και ο Κόχραν. Και αφού δίνει τον έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων στους Αγγλους, έρχεται η ώρα να ορίσουν κυβερνήτη. Και αρχίζει ένας καταπληκτικός διάλογος, όπου ο Κολοκοτρώνης ξεκινάει λέγοντας: «Τον Καποδίστρια δεν τον προτείνω γιατί ήταν μινίστρος της Ρουσσίας». Και του λέει ο Χάμιλτον «τότε πείτε μου ονόματα». Και αρχίζει ο Κολοκοτρώνης να πετάει ονόματα τα οποία ο Χάμιλτον τα απέρριπτε ως μη σοβαρά. Και στο τέλος ο Κολοκοτρώνης λέει «διά της άτοπον απαγωγής, επιστρέφουμε στον Καποδίστρια». Και του λέει ο Χάμιλτον «βάλτε τον Καποδίστρια ή όποιον άλλο διάολο θέλετε, αρκεί να βρεθεί κυβερνήτης». Δηλαδή οι Αγγλοι, έξι μήνες πριν από το Ναβαρίνο, επείγονταν να βρεθεί κυβερνήτης για την Ελλάδα.
Δ.Δ.: Γιατί το έκαναν αυτό;
Μ.Μ.: Διότι οι Αγγλοι είχαν αποφασίσει και καταλήξει, με την πλήρη αποτυχία του Ιμπραήμ, ότι εδώ ελληνικό κράτος θα δημιουργούνταν ούτως ή άλλως. Αν διαβάσετε τις επιστολές των Αγγλων διπλωματών, είναι δεδομένο από το 1826 ότι θα υπάρξει ελληνικό κράτος και από πιο πριν ακόμα. Η αλληλογραφία των ξένων διπλωματών δείχνει ότι η έννοια «δημιουργία ελληνικού κράτους» ήταν δεδομένη πολύ πριν από το Ναβαρίνο.
Δ.Δ.: Και σχεδίαζαν την καταστροφή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τον περιορισμό της καλύτερα.
Μ.Μ.: Θα δημιουργούσαν ένα κρατίδιο το οποίο θα ήλεγχε τη δίοδο προς την Ανατολική Μεσόγειο, την περιοχή μεταξύ Αιγαίου και Λιβύης – αυτόν τον ρόλο έπαιζε η Ελλάδα. Από την κάτω μεριά υπήρχε ο Μοχάμεντ Αλι, ο οποίος σκόπευε να δημιουργήσει κάτι σαν μια νέα Οθωμανική Αυτοκρατορία, την οποία θα ήλεγχε ο ίδιος. Ηλεγχε ήδη τη Λιβύη, την Αιθιοπία, τη Σαουδική Αραβία, τη Συρία και σκόπευε να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη.
Δ.Δ.: Μοχάμεντ Αλι, πάντως, και ο θρυλικός και ανεπαναληπτος πυγμάχος.
Μ.Μ.: Βεβαίως, θαύμαζε τον Μοχάμεντ Αλι. Η Μαύρη Δύναμη. Ο Μοχάμεντ Αλι ήταν μια ιδιοφυΐα που σκόπευε να κάνει την Αίγυπτο την 5η παγκόσμια Μεγάλη Δύναμη. Η Αίγυπτος έχει έναν κομβικό ρόλο διότι ελέγχει το πέρασμα από τη Μεσόγειο στον Ινδικό Ωκεανό. Αυτό δημιουργούσε στους Αγγλους τεράστιο πρόβλημα. Δεν ήθελαν μια ισχυρή χώρα να ελέγχει το δυνητικό Σουέζ. Είχαν την τεράστια αποικία στην ινδική υποήπειρο -Ινδία, Πακιστάν, Μπανγκλαντές, Νεπάλ, Κατμαντού κ.λπ.- και την Αυστραλία. Εκεί πήγαιναν μέσω του Σουέζ. Οι Αγγλοι λοιπόν προειδοποίησαν τον Μοχάμεντ Αλι: Πάρε πίσω τον Ιμπραήμ, αποσύρσου και προσκολλήσου σε μας. Ο Μοχάμεντ Αλι ήταν ανένδοτος, ήθελε να γίνει Μεγάλη Δύναμη. Αυτό παίχτηκε στο Ναβαρίνο, η καταστροφή του Μοχάμεντ Αλι. Και το πλήρωσε διότι μετά την καταστροφή του στόλου του δέχτηκε πολύ στενή πίεση από την αγγλική πολιτική, ανεξαρτητοποιήθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και η χώρα του ετέθη υπό την αγγλική προστασία. Αμέσως μετά το Ναβαρίνο αρχίζει η συζήτηση για το Σουέζ, είναι εντυπωσιακό το πόσο γρήγορα. Εφόσον οι Αγγλοι κατέστειλαν τη δύναμή του, τον υποχρέωσαν να αρχίσει τη διαπραγμάτευση.
Σκηνή 8η
«Ο Μαυροκορδάτος και η δολοφονία»
Δ.Δ.: Και για να ξαναγυρίσουμε στην ταινία: Αυτή η συνωμοσία που εξηγεί ο Σμαραγδής, ότι πίσω από τη δολοφονία ήταν σχέδιο των Αγγλων και των Γάλλων, ευσταθεί;
Μ.Μ.: Το γενικό πλαίσιο είναι το εξής: Ο Καποδίστριας θέλει να φτιάξει κράτος ευρωπαϊκού τύπου. Αλλά με Μαυρομιχαλαίους και άλλους διάφορους τοπικούς παράγοντες, Κουντουριώτη και λοιπούς, δεν γίνεται. Ή θα γινόταν ένα κράτος όπου θα ίσχυε ο νόμος ή θα γινόταν αυτό που έγινε στη συνέχεια. Δηλαδή ένα failed state, ένα αποτυχημένο κράτος. Με τοπικές μικροφεουδαρχίες. Ενα πολιτικό σύστημα σε διαρκή διαπραγμάτευση μεταξύ τοπικών συμφερόντων. Αυτό είναι το ελληνικό κράτος που προέκυψε μετά την δολοφονία του Καποδίστρια. Λοιπόν, στο ευρωπαϊκό κράτος που ήθελε να κάνει ο Καποδίστριας, ιδιωτικά τελωνεία όπως των Μαυρομιχαλαίων και άλλα τέτοια πράγματα δεν παίζουν. Οι Μαυρομιχαλαίοι αντιδρούν, κάποια στιγμή ο Καποδίστριας συλλαμβάνει τον Πετρόμπεη και τον κλείνει φυλακή στο Ναύπλιο. Και αυτό προκαλεί στα παιδιά του Πετρόμπεη τεράστια οργή και αποφασίζουν να τον σκοτώσουν. Αλλά αυτή είναι η μία παράμετρος, υπάρχουν και άλλες παράμετροι».
Δ.Δ.: Πώς επεμβαίνουν οι Άγγλοι;
Μ.Μ.: Αν διαβάσετε τον Ρηγόπουλο, ιστορικό της εποχής, αυτόπτη, θα δείτε ότι το εξάμηνο που προηγήθηκε της δολοφονίας, ο Άγγλος πρέσβης, ο Κουντουριώτης και οι Μαυρομιχαλαίοι, κάθε μέρα μιλάνε για την εξάλειψη του Καποδίστρια. Είναι talk of the town η εξάλειψή του. Μιλάνε ανοιχτά για την ανάγκη να εξοντωθεί, να εξαφανιστεί. Όλα αυτά που δείχνει ο Σμαραγδής στην ταινία είναι απολύτως ακριβή. Να σας πω και κάτι άλλο. Πριν τη δολοφονία του Καποδίστρια, ο Πολυζωίδης, ο οποίος έχει στενή σχέση με τους Άγγλους, εκδίδει μια εφημερίδα, την “Αλήθεια”, στην οποία κάθε μέρα προτρέπει στην εξάλειψη του κυβερνήτη. Και όταν δολοφονείται ο Καποδίστριας, την άλλη μέρα η εφημερίδα αυτή κυκλοφορεί με κύριο τίτλο ότι “εφόσον εξοντώθηκε ο Κυβερνήτης, ο σκοπός επιτεύχθηκε, κλείνουμε την εφημερίδα” – και την έκλεισε. Υπάρχει μια καταγραφή: Ο Πετρόμπεης αναφέρει σε κάποιον φίλο του, συζητώντας για τη δολοφονία του Καποδίστρια, ότι “ήταν λάθος που το κάναμε, ας όψονται οι Άγγλοι”. Υπάρχουν άπειρα στοιχεία. Ωραία, δεν έχουμε βρει ούτε και θα βρούμε στα αρχεία του Φόρεϊν Όφις εντολή δολοφονίας του Καποδίστρια, αυτό το πράγμα δεν υπάρχει. Εγώ ως συγγραφέας ιστορικών επιστημονικών βιβλίων, είμαι υποχρεωμένος να παραπέμπω ό, τι γράφω σε ένα αρχείο. Αυτό το αρχείο δεν υπάρχει, αλλά μπορώ να σας πω όμως ως ιστορικός, ότι η ανάμειξη της αγγλικής πολιτικής είναι πασιφανής. Και καλά έκανε ο Σμαραγδής και έβαλε αυτές τις σκηνές στην ταινία. Να σας πω και κάτι άλλο. Η σημερινή οικογένεια Μαυρομιχάλη, τα τελευταία χρόνια, έχει ασχοληθεί πάρα πολύ με το να δείξει ότι δεν σκότωσαν οι Μαυρομιχαλαίοι τον Καποδίστρια. Και έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία πάνω σε αυτό».
Δ.Δ.: Μα αφού τον σκότωσαν.
Μ.Μ.: Τον σκότωσαν, συμφωνώ μαζί σας. Απλά αυτοί προσπαθούν να δείξουν ότι η επίθεση των Μαυρομιχαλαίων δεν κατέληξε στον θάνατο του Καποδίστρια. Έχουν μια ιατροδικαστική ανάλυση, ότι σκοτώθηκε από άλλη αιτία, ότι υπήρξε από αλλού βολή. Το σενάριο Κένεντι προωθούν. Η δική μου απάντηση είναι ότι στα αγγλικά αρχεία δεν θα βρείτε ποτέ, ούτε και υπήρξε ποτέ, κάποια τέτοια απόδειξη».
Δ.Δ.: Το κλίμα δηλαδή ήταν φτιαγμένο για να σκοτωθεί ο Καποδίστριας.
Μ.Μ.: Κι αυτός που ετοίμασε το κλίμα για τη δολοφονία ήταν ο Μαυροκορδάτος. Καμία αμφιβολία.
Δ.Δ.: Ραδιούργος μεγάλος, τεράστιος.
Μ.Μ.: Είναι ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας του Ανδρούτσου, της δολοφονίας του Καποδίστρια, της εξόντωσης του Κολοκοτρώνη – δεν το πέτυχε βέβαια αυτό. Ο άνθρωπος που οργάνωσε τη Μάχη στο Πέτα για να μην προωθηθεί η Ελληνική Επανάσταση προς την Ηπειρο. Ο άνθρωπος που έχει κατηγορηθεί από βιογράφους του Καραϊσκάκη ότι βρίσκεται πίσω από τη δολοφονία του Καραϊσκάκη για να μην προχωρήσει η επέκταση του ελληνικού κράτους προς τη Θεσσαλία. Είναι ένας απέραντος ωκεανός η Ελληνική Επανάσταση. Μέσα στον ωκεανό αυτό, για να κολυμπήσεις με ασφάλεια, πρέπει, πρώτον, να είσαι αμερόληπτος και δεύτερον να μην διακατέχεσαι από ιδεοληψίες. Δυστυχώς βλέπω ότι κάποιοι ιστορικοί σήμερα που βγαίνουν και μιλάνε έχουνε ασύλληπτες ιδεοληψίες. Εδώ βρέθηκαν άνθρωποι στα 200 χρόνια από την Επανάσταση που επιχείρησαν -χωρίς επιτυχία φυσικά- να αμαυρώσουν την ιερή μνήμη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Να πουν ότι ήταν πλιατσικολόγος. Μα, υπήρχε τότε ΑΤΜ για να πηγαίνει ο Κολοκοτρώνης να παίρνει χρήματα για να αγοράζει βόλια και να πληρώνει τους άντρες του; Ο Κολοκοτρώνης έκανε πλιάτσικο στα τουρκικά σώματα και με αυτό τροφοδοτούσε την επανάσταση. Το δάνειο ήρθε πολύ αργότερα.
Σκηνή 9η
«Εβραίοι μας έδωσαν λεφτά»
Δ.Δ.: Πήραν δάνεια, όμως.
Μ.Μ.: Ευτυχώς που βρέθηκε το εβραϊκό κεφάλαιο της Αγγλίας. Αυτοί μας έδωσαν λεφτά. Διότι οι Εβραίοι ήθελαν να πετύχει η Ελληνική Επανάσταση – και ξέρετε γιατί; Διότι ήταν το πρώτο βήμα για να απελευθερώσουν κι αυτοί τη δική τους πατρίδα, κάτι που έγινε εκατό χρόνια μετά. Ο Ρικάρντο, ο Χάμπρο και άλλοι Εβραίοι τραπεζίτες μας έδωσαν τα δάνεια. Οταν έγινε η τελευταία συζήτηση πριν από τη Ναυμαχία στο Ναβαρίνο, στη ναυαρχίδα του Κόδριγκτον πήγε ο Ιμπραήμ να μιλήσουνε. Ο διερμηνέας τους ήταν ο Πίτερ Χάμπρο, ο Εβραίος τραπεζίτης. Τον στείλανε για να τινάξει στον αέρα τη διαπραγμάτευση, μην τυχόν και δεν γίνει η ναυμαχία. Διότι οι Εβραίοι ήθελαν να γίνει η ναυμαχία. Τα λέει αυτά στα απομνημονεύματά του ο Αυστριακός διπλωμάτης Πρόκες Οστεν.
Δ.Δ.: Ούτε από τη Μαρία Ευθυμίου το έχω ακούσει αυτό, ούτε από τον Θάνο Βερέμη.
Μ.Μ.: Από αυτούς δεν θα τα ακούσετε αυτά. Εχουν μια στερεοτυπική αντίληψη της Επανάστασης, αυτά που λέγατε εσείς πριν για τον Ιμπραήμ. Αυτά δεν υπάρχουν. Ο ιστορικός πρέπει να διαβάσει τις πηγές, όχι να αναπαράγει στερεοτυπικά σχήματα. Αυτά είναι στερεοτυπικά σχήματα που είναι ξεπερασμένα. Οι πηγές τα διαψεύδουν πλήρως. Δεν υπάρχουν. Μεγάλη ευγνωμοσύνη να έχουμε στους Εβραίους, αυτοί μας δώσανε τα χρήματα. Δεν φταίνε οι Εβραίοι που τα κατασπατάλησαν ο Μαυροκορδάτος και η παρέα του.
Δ.Δ.: Στην ταινία υπάρχει το στοιχείο της θρησκευτικότητας και η λεπτομέρεια ότι ο Καποδίστριας ήξερε ότι θα τον δολοφονήσουν και παρ’ όλα αυτά προχώρησε στον Γολγοθά του.
Μ.Μ.: Να τα δούμε ένα-ένα. Ο Καποδίστριας είχε ειδοποιηθεί ότι υπάρχει συνωμοσία των Μαυρομιχαλαίων να τον σκοτώσουν. Και μάλιστα συνέβη και ένα γεγονός με μεταφυσική χροιά. Ξεκίνησε το πρωί να πάει στην εκκλησία, κάποιοι του είπαν «γύρνα πίσω, σου την έχουν στημένη», αλλά εκείνος είπε «όχι, εγώ θα πάω». Και ξεκινάει με τον μονόχειρα σωματοφύλακά του, ανάπηρο βετεράνο της Επανάστασης, και καθώς ανέβαινε το καντούνι για να πάει στον Αγιο Σπυρίδωνα, βγήκε μπροστά του ένα μαύρο σκυλί, το οποίο γάβγιζε και δεν τον άφηνε να προχωρήσει. Φοβερός οιωνός. Το σκυλί γάβγιζε με μανία. Δεν τον άφηνε να προχωρήσει, τελικά εκείνος έστριψε, το προσπέρασε και πήγε. Τώρα, όσον αφορά τη θρησκευτικότητα που αναφέρατε, ο Καποδίστριας ήταν ένας πάρα πολύ θρησκευόμενος άνθρωπος. Και μάλιστα μιλάμε για μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι πιστεύουν, η πίστη τους είναι βασικό προσδιοριστικό της ταυτότητάς τους. «Για του Χριστού την πίστη την αγία και για της πατρίδας την ελευθερία» ήταν το σύνθημα στην Ελληνική Επανάσταση. H θρησκεία έπαιζε γι’ αυτούς τεράστιο ρόλο. Στην Τουρκοκρατία, όταν κάποιος εξισλαμιζόταν, λέγανε ότι τούρκεψε – δηλαδή έχανε την εθνική του υπόσταση αν άλλαζε θρησκεία. Ο ίδιος ο Καποδίστριας μικρός είχε πάθει ένα ατύχημα και σώθηκε. Είδε σε όραμα την Παναγία».
Δ.Δ.: Ναι, αυτό το έχει η ταινία.
Μ.Μ.: Μα το καταγράφει, το λέει ο Καποδίστριας, «είδα την Παναγία και σ’ αυτήν αποδίδω τη σωτηρία μου». Ο Σμαραγδής, λοιπόν, βάζοντας τη Ναταλία Καποδίστρια να εμφανιστεί ως Παναγία μπροστά στον μικρό Καποδίστρια, που είναι εκείνη την ώρα ημιθανής ανάσκελα, αποτυπώνει την αλήθεια. Αυτό έγινε στο μυαλό του Καποδίστρια. Επομένως δεν βρίσκω κάτι το υπερβολικό στην εικόνα της Παναγίας στην ταινία. Και σήμερα οι Ελληνες πιστεύουν, αλλά εκείνη την εποχή η θρησκεία ήταν το βασικό τους πλαίσιο. Στην Εκκλησία και γύρω από αυτή διεξαγόταν η κοινωνική ζωή των ανθρώπων.
Δ.Δ.: Αρα, για να συνοψίσουμε, ο Καποδίστριας ήταν ένας παρά πολύ ευφυής πολιτικός…
Μ.Μ.: Μα είχε η Ελλάδα άλλον άνθρωπο σαν τον Καποδίστρια; Για να τον στρατολογήσουν οι Ρώσοι και μέσα σε συντομότατο χρονικό διάστημα να ανέλθει τη ρωσική διπλωματική ιεραρχία και να γίνει υπουργός των Εξωτερικών ένας ξένος, σημαίνει ότι ο τσάρος είχε αντιληφθεί την ιδιοφυΐα του. Και ο τρόπος που χειρίστηκε το θέμα της Γαλλίας, το θέμα της Ελβετίας και το θέμα της Ελλάδας, όταν βρισκόταν στο συνέδριο της Ιερής Συμμαχίας στο Τροπάου και απέκρουσε την καταδίκη της Ελληνικής Επανάστασης, δείχνει ότι ήτανε μια πολιτική διάνοια. Και οι Ρώσοι τον αξιοποίησαν· και οι Ελβετοί τον αξιοποίησαν· και οι Γάλλοι τον αξιοποίησαν. Εμείς τον δολοφονήσαμε.
Επίλογος
«Ο φιλήκοος των ξένων είναι προδότης»
Δ.Δ.: Και οι ρίζες του;
Μ.Μ.: Από οικογένεια με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, οι Καποδίστριες ήταν πολύ σημαντικοί άνθρωποι, όλοι. Υποτιμημένοι λόγω του Ιωάννη, αλλά και οι άλλοι, και κυρίως ο πατέρας του, ο Αντώνιος Μαρία Καποδίστριας, ήταν πάρα πολύ σημαντικό πρόσωπο. Αυτός είναι ο εγκέφαλος πίσω από τον κυβερνήτη. Η μητέρα του ήταν Κύπρια στην καταγωγή, από παλιά βυζαντινή οικογένεια της Κωνσταντινούπολης. Ο Καποδίστριας είχε σπουδάσει στην Πάντοβα και στη Βενετία Φιλοσοφία και Ιατρική. Εχει έρθει σε επαφή με τον Διαφωτισμό και τη σύγχρονη ευρωπαϊκή σκέψη της εποχής του. Είναι πολύγλωσσος και έχει τρομακτική εμπειρία διοικήσεως. Ανιδιοτελής, δεν τα παίρνει. Τον μισθό του τον δίνει για την πατρίδα. Ενα ψητό κοτόπουλο, το τρώει από Δευτέρα πρωί μέχρι Κυριακή βράδυ. Δεν αλλάζει ρούχα, μένει σε μια τρώγλη. Η θεωρία ότι ήταν άνθρωπος των Ρώσων είναι για πολύ μικρά παιδιά. Ξεκαθάρισε στους Ρώσους ότι από τη στιγμή που παραιτείται δεν θέλει από αυτούς τίποτα και αρνείται την επιχορήγηση του τσάρου. Είναι ο άνθρωπος που είπε ότι «ο φιλήκοος των ξένων είναι προδότης». Είναι πατριώτης σε βαθμό αυτοθυσίας. Εχει όλα τα χαρακτηριστικά που χρειαζόταν η Ελλάδα για να βγει από το βαθύ σκοτάδι της Τουρκοκρατίας και να γίνει ένα σύγχρονο κράτος.
Δ.Δ.: Και τη χάσαμε την ευκαιρία αυτή.
Μ.Μ.: Τη χάσαμε. Και από εκεί προέκυψε αυτό το ελληνικό κράτος που ξέρουμε, με τις αλλεπάλληλες χρεοκοπίες, με την εξάρτηση, με την αποικιοκρατία, με την συνεχή εμφύλια διχόνοια.
Δ.Δ.: Θα τελειώσουμε με το νέο βιβλίο σας για τον Παναγή Παπαληγούρα.
Μ.Μ.: Είναι η βιογραφία ενός σπουδαίου Ελληνα πολιτικού, την οποία θα την παρουσιάσω στην Αρχαιολογική Εταιρεία στις 2 Φεβρουαρίου, 6 το απόγευμα. Την έγραψα για να δείξω πώς πρέπει να είναι ένας πολιτικός. Ο Παπαληγούρας θαύμαζε τον Καποδίστρια – όπως και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, του οποίου επίσης έχω γράψει τη βιογραφία. Ηταν άνθρωπος που υπέγραψε συμβάσεις δισεκατομμυρίων με ελληνικές και ξένες εταιρείες και πέθανε σε ένα ημιυπόγειο στην Καρνεάδου, πάμπτωχος. Δεν πήρε ποτέ ούτε μια πεντάρα. Μια φορά ο Ωνάσης του έστειλε μαύρο χαβιάρι κι εκείνος του το επέστρεψε. Είναι ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε τη μεταπολεμική ανάπτυξη της Ελλάδος: Καρτάλης, Μαρκεζίνης, Παπαληγούρας. Είναι ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε την ένταξή μας στην Κοινή Αγορά – αυτός την προετοίμασε. Ηθελα να δώσω στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό το μοντέλο ενός πολιτικού, πατριώτη, ανιδιοτελούς και ικανού. Γιατί έχουμε πήξει από ιδιοτελείς και ανίκανους.
Τι να πω; Το καλύτερο υστερόγραφο μιας συνάντησης που άρχισε από την ταινία του Σμαραγδή και ολοκληρώθηκε με τον Παναγή Παπαληγούρα. Το απόλυτο μοντέλο ενός ανιδιοτελούς, ευφυούς πολιτικού! Σας το έχω πει. Μη δίνετε σημασία στις κομματικές ταμπέλες. Μόνο στον χαρακτήρα!
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή