Η καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν λαμβάνει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερα βίαιη και επαναλαμβανόμενη μορφή: οι δυνάμεις ασφαλείας στοχεύουν συστηματικά τα μάτια των διαδηλωτών.
H Κοφσάρ Εφτεκχαρί τυφλώθηκε στο δεξί μάτι από πυρά στη διάρκεια διαδήλωσης στο Ιράν / Φωτογραφία: AP / Ebrahim Noroozi
Γυναίκες, νέοι, φοιτητές, αλλά και περαστικοί, έχουν χάσει την όρασή τους από πυρά από κοντινή απόσταση σε μια πρακτική που, σύμφωνα με ειδικούς και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν είναι κάτι τυχαίο, αλλά μια συνειδητή στρατηγική καταστολής.
Το φαινόμενο είχε ήδη καταγραφεί εκτενώς κατά τις κινητοποιήσεις του κινήματος «Γυναίκες, Ζωή, Ελευθερία» το 2022. Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες επανεμφανίζεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση στο πλαίσιο των νέων διαδηλώσεων που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025.
Η Ιρανή δικηγόρος και βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης Σιρίν Εμπαντί εκτίμησε πρόσφατα ότι «τουλάχιστον 400 άνθρωποι έχουν νοσηλευθεί στην Τεχεράνη με σοβαρά τραύματα στα μάτια από πυροβολισμούς» από την αρχή των κινητοποιήσεων.
Άλλες πληροφορίες από το ανεξάρτητο μέσο IranWire ενισχύουν δραματικά αυτή την εικόνα. Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ που βασίζεται σε συνεντεύξεις εργαζομένων στον τομέα της υγείας στην Τεχεράνη, ακτιβιστών και αυτοπτών μαρτύρων σε διάφορες πόλεις, οι δυνάμεις ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας έκαναν χρήση πραγματικών πυρών στοχεύοντας απευθείας το κεφάλι και τον λαιμό διαδηλωτών.
Ιατρικές πηγές σε Τεχεράνη, Σιράζ, Νατζαφαμπάντ και Νισαπούρ επιβεβαίωσαν ότι κατά τις νύχτες της 8ης και 9ης Ιανουαρίου 2026, οι τραυματισμοί ήταν πρωτοφανείς σε έκταση και σοβαρότητα. «Είδα δολοφονίες εδώ. Είδα αιματοχυσία εδώ», ανέφερε χαρακτηριστικά πηγή του IranWire, όταν η πρόσβαση στο διαδίκτυο αποκαταστάθηκε προσωρινά στις 10 Ιανουαρίου.
Σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες,
τουλάχιστον 500 άτομα με σοβαρές οφθαλμικές
κακώσεις προσήλθαν σε νοσοκομεία της
Τεχεράνης, μεταξύ των οποίων τα
Λαμπαφινετζάντ, Φαραμπί και Μαχάμπ-Κουσάρ,
πριν επιβληθεί εκ νέου γενικευμένο
μπλακ άουτ στο Ίντερνετ.
Γιατροί προειδοποιούν ότι ο
πραγματικός αριθμός όσων έχασαν μερικώς
ή πλήρως την όρασή τους ενδέχεται να
είναι πολύ υψηλότερος, καθώς πολλοί
τραυματίες φοβούνται να αναζητήσουν
περίθαλψη.
Οι μαζικές κακώσεις στα μάτια δεν
ερμηνεύονται ως «ατυχήματα» ή μεμονωμένες
υπερβολές. Αντιθέτως, εγγράφονται σε
μια βαθύτερη πολιτική λογική, με ιστορικές
ρίζες στο Ιράν. Στην ιρανική πολιτική
παράδοση, το βλέμμα συνδέεται άρρηκτα
με την εξουσία: το να βλέπεις σημαίνει
να γνωρίζεις, να κρίνεις, να ασκείς
κυριαρχία. Η απώλεια της όρασης ισοδυναμεί
με απώλεια πολιτικής υπόστασης.
Η συμβολική αυτή διάσταση απαντά ήδη στο έπος «Σαχναμέ» του Φερντοσί, όπου η τύφλωση σηματοδοτεί την απώλεια του «φαρ» – της θεϊκής δόξας που νομιμοποιεί την εξουσία. Ιστορικά, η τύφλωση χρησιμοποιήθηκε ως μέσο εξουδετέρωσης πολιτικών αντιπάλων χωρίς αιματοχυσία: ο τυφλωμένος δεν εκτελούνταν, αλλά αποκλειόταν οριστικά από το πολιτικό πεδίο, όπως εξηγεί σε άρθρο του το The Conversation.
Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν αναγνωρίζει
επισήμως την τύφλωση ως τιμωρία. Ωστόσο,
η συστηματική επανάληψη τραυμάτων στα
μάτια αποκαλύπτει μια σαφή συνέχεια.
Εκεί όπου η τύφλωση ήταν άλλοτε στοχευμένη
και δημόσια, σήμερα είναι μαζική,
ανεπίσημη και παράγεται μέσω όπλων που
χαρακτηρίζονται «μη θανατηφόρα» – ή,
όπως δείχνουν οι μαρτυρίες του IranWire,
ακόμη και με πραγματικά πυρά.
Η πολιτική λειτουργία παραμένει ίδια:
εξουδετέρωση χωρίς αναγκαστικά να
προκληθεί θάνατος, παραδειγματισμός
και αποτροπή της επανεμφάνισης της
διαμαρτυρίας. Στο σημερινό Ιράν, όπου
οι διαδηλωτές καταγράφουν και μεταδίδουν
εικόνες που φτάνουν στη διεθνή κοινότητα,
το βλέμμα καθίσταται
απειλή. Στοχεύοντας τα μάτια οι ιρανικές
Aρχές επιχειρούν να διακόψουν την
ίδια τη διαδικασία της μαρτυρίας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός
ότι η βία με
στόχο τα μάτια των διαδηλωτών πλήττει
δυσανάλογα γυναίκες και νέους.
Μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το
202, οι γυναίκες βρέθηκαν στην πρώτη
γραμμή των κινητοποιήσεων στο
Ιράν. Το αυτόνομο, ορατό γυναικείο
βλέμμα καθίσταται πολιτικά αφόρητο για
ένα καθεστώς που βασίζεται στον έλεγχο
του σώματος και του δημόσιου χώρου.
Η σημερινή καταστολή στο
Ιράν συνοδεύεται από εκτεταμένη
διακοπή του Διαδικτύου,
μια προσπάθεια να περιοριστεί η ορατότητα
της βίας. Ωστόσο, το αποτέλεσμα είναι
συχνά αντίστροφο. Τα τραυματισμένα
πρόσωπα, τα χαμένα μάτια και οι μαρτυρίες
γιατρών και θυμάτων καθίστανται ισχυρά
σύμβολα μιας βαθιάς κρίσης νομιμοποίησης
του καθεστώτος.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά, αλλά επιβιώνει μέσα από πρακτικές. Στοχεύοντας τα μάτια, η εξουσία στο Ιράν ανασύρει μια παλιά συνταγή κυριαρχίας: να εμποδίσει το βλέμμα, για να εμποδίσει την πολιτική ύπαρξη. Στη σύγχρονη εποχή, όμως, αυτή η βία δεν εξαφανίζει. Αποκαλύπτει.