Για πάνω από μισό αιώνα αποτελούσε ένα από τα πιο αινιγματικά ευρήματα στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και σε αρκετά μέλη της επιστημονικής κοινότητας στον κόσμο.
Το κρανίο του προϊστορικού ανθρώπου, που βρέθηκε το 1960 στο σπήλαιο των Πετραλώνων, προκαλούσε συζητήσεις και διενέξεις μεταξύ ανθρωπολόγων, αρχαιολόγων, φυσικών και συχνά οι τόνοι ανέβαιναν.
Πλέον υπάρχει η πρώτη χρονολόγηση του κρανίου, η οποία έγινε με την πιο σύγχρονη μέθοδο του ουράνιου και θόριου και προσδιορίζει την ηλικία του στις 286.000 χρόνια πριν με απόκλιση συν-πλην 9 χρόνια.
Η δημοσίευση έγινε στο τελευταίο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού Journal of Human Evolution, στο εξώφυλλο του οποίου φιγουράρει η φωτογραφία του κρανίου. Τη διεπιστημονική ομάδα μελέτης αποτελούν ο κορυφαίος στις χρονολογήσεις αρχαιότητας Γάλλος Christophe Falguères, ο Κινέζος φυσικός Qingfeng Shao, ο Γάλλος γεωλόγος Christian Perrenoud, ο Άγγλος ανθρωπολόγος -ένας από τους κορυφαίους στον κόσμο- Chris Stringer, επιστήμονες από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, αλλά και ο προϊστάμενος της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας του υπουργείου Πολιτισμού, Ανδρέας Ντάρλας, που έχει μελετήσει όσο λίγοι το σπήλαιο των Πετραλώνων.
Η μέθοδος δίνει εξαιρετικά ακριβή αποτελέσματα και το σημαντικό είναι πως χρειάζεται μικρή ποσότητα δειγμάτων, πολύ μικρότερη από αυτήν για τη μέθοδο χρονολόγησης με άνθρακα-14, ενώ όλα τα στοιχεία αναλύθηκαν με ψηφιακό μικροσκόπιο.
Το κρανίο χρονολογείται στο Μέσο Πλειστόκαινο, τότε που ο Όλυμπος ήταν στην εποχή των παγετώνων και ο προϊστορικός άνθρωπος αναζητούσε καταφύγιο σε σπήλαια και βραχοσπηλιές, προκειμένου να προστατευτεί από τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τα άγρια ζώα. Οι χώροι αυτοί δεν ήταν μόνιμες κατοικίες για τους προϊστορικούς τροφοκυνηγούς, οι οποίοι μετακινούνταν, ανάλογα με τις ανάγκες της ομάδας.
Όταν έφευγαν οι άνθρωποι, στο σπήλαιο των Πετραλώνων έμπαιναν τεράστιες αρκούδες, λιοντάρια, ελέφαντες, ιπποπόταμοι, ύαινες. Κι έτσι αυτό το μεγάλο σπήλαιο με τους εντυπωσιακούς σταλακτίτες αποτελούσε ένα γνωστό σημείο της προϊστορικής κατοίκησης.
Παρότι το κρανίο χρονολογήθηκε στις 286.000 χρόνια πριν, η χρήση του σπηλαίου πηγαίνει ακόμη πιο πίσω, ως και 400.000 χρόνια από τώρα ή ακόμα και παλαιότερα -σίγουρα πάντως όχι πριν από 1.000.000-1.500.000 χρόνια πριν, όπως υποστηρίχθηκε στο παρελθόν.
Στο ΑΠΘ το κρανίο των Πετραλώνων
Το κρανίο από το σπήλαιο των Πετραλώνων είναι ένα από τα παλαιότερα ανθρώπινα λείψανα στον ευρωπαϊκό χώρο, όχι ασφαλώς το αρχαιότερο στον κόσμο, καθώς στη Γεωργία για παράδειγμα έχει βρεθεί ανθρώπινο κρανίο που χρονολογείται πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια από σήμερα και στην Ισπανία ένα άλλο με ηλικία πριν από 1 εκατομμύριο χρόνια.
Βρέθηκε κολλημένο σε ύψος -δεν ήταν στο δάπεδο- από κάτοικο της περιοχής το 1960, τότε που ανακαλύφθηκε και το σπήλαιο. Όταν οι επιστήμονες το πήραν στα χέρια τους ήταν άθικτο, σχεδόν ακέραιο κι αυτό βοήθησε πολύ στη μελέτη του.
Στο ανακαινισμένο σπήλαιο των Πετραλώνων, οι επισκέπτες βλέπουν σε περίοπτη θέση και μέσα σε βιτρίνα το εκμαγείο του κρανίου, ενώ το πρωτότυπο είναι ασφαλισμένο σε χρηματοκιβώτιο στο Μουσείο Παλαιοντολογίας του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ.
Βρέθηκε εκεί από τη δεκαετία του ΄60, όταν και ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο, μετά από παραχώρηση της τότε κοινότητας. Όλα αυτά τα χρόνια, όσες προσπάθειες κι αν έγιναν για να αποδοθεί στο υπουργείο Πολιτισμού και στην αρμόδια αρχαιολογική υπηρεσία, δεν απέδωσαν.
Βέβαια, δεν μπορεί να εκτεθεί στο κοινό λόγω της εύθραυστης κατάστασής του, καθώς ο αέρας, υγρασία και ο φωτισμός δημιουργούν πρόβλημα στο σπάνιο και πολύτιμο εύρημα.
Το εκμαγείο είναι εξαιρετικό και αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες του σπηλαίου των Πετραλώνων. Μετά την ολοκλήρωση του μεγάλου προγράμματος αναβάθμισης των υποδομών του, προϋπολογισμού περίπου 1 εκατ. ευρώ, το σπήλαιο άνοιξε και πάλι για το κοινό πριν από 1,5 χρόνο και πλέον συγκεντρώνει πλήθος Ελλήνων και ξένων επισκεπτών.
Είναι χαρακτηριστικό πως το φετινό καλοκαίρι σε μέρες που ο καιρός δεν βοηθούσε για εξόρμηση στις παραλίες ο αριθμός των επισκεπτών έφτασε να ξεπερνά και τα 1.300 άτομα σε μία μέρα.