«’Αναπηρίες’ είναι και οι ιδεοληψίες που μας καθιστούν ανελεύθερους πνευματικά»

«’Αναπηρίες’ είναι και οι ιδεοληψίες που μας καθιστούν ανελεύθερους πνευματικά»

Συνέντευξη με την Εβρίτισσα συγγραφέα Ευσταθία Ματζαρίδου, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της μυθιστορήματος «Φτερά στο τσιμέντο»

Η ιστορία μίας ανάπηρης ηρωίδας που ζει σε ένα κακοποιητικό οικογενειακό περιβάλλον

Της Κικής Ηπειρώτου

Μία «κατάδυση» στην ψυχή, το μυαλό και το κορμί μίας παραμορφωμένης, ανάπηρης γυναίκας επιτυγχάνει με την τολμηρή ματιά και τη βαθιά ανθρώπινη πένα της η Ευσταθία Ματζαρίδου, στο νέο της μυθιστόρημα «Φτερά στο τσιμέντο», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Η συγγραφέας, με καταγωγή από την Ορεστιάδα, μιλά στη «ΓΝΩΜΗ» για το «ανάπηρο κομμάτι που κουβαλάμε όλοι μας», για τον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα άτομα με αναπηρία στη χώρα μας, αλλά και για το πόσο έχει αλλάξει η ίδια, ως άνθρωπος και ως συγγραφέας, από το πρώτο της μυθιστόρημα, που κυκλοφόρησε πριν από 12 χρόνια, μέχρι σήμερα.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το νέο σας βιβλίο «Φτερά στο τσιμέντο» ; 

Το βιβλίο αυτό – όπως και τα άλλα που έγραψα – το κουβαλούσα από πάντα, ένα μυθιστόρημα πιστεύω ότι γράφεται μέσα από πολλές ενστικτώδεις σκέψεις, μέσα από φόβους, αγωνίες, απογοητεύσεις, μέσα από σκοτάδια που έχουμε μέσα μας και δεν τολμούμε να τα διασχίσουμε. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου η αναπηρία με τρόμαζε, για την ανημποριά της ασφαλώς, αλλά περισσότερο για την έλλειψη ελευθερίας, την εξάρτηση που έχεις απ’ τους άλλους. Στα «Φτερά στο τσιμέντο», λοιπόν, αυτός ο τρόμος έγινε λέξεις, έγινε μια ιστορία.

Πόσο εύκολο ήταν να μπείτε στην ψυχή, το μυαλό και το κορμί ενός ανάπηρου ανθρώπου;

Νομίζω όλοι μας κουβαλάμε ένα ανάπηρο κομμάτι που μας βοηθάει να ταυτιστούμε και να καταλάβουμε τη θέση αυτών των ανθρώπων. Το δικό μου λοιπόν ανάπηρο κομμάτι με βοήθησε να μπω στη θέση της ηρωίδας μου και να μιλήσω για τη ζωή της, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο και οδυνηρό, οφείλω να ομολογήσω, γι’ αυτό και με παίδεψε πολύ το βιβλίο και μου πήρε πολύ χρόνο να το γράψω. Γράφοντας το βιβλίο έπρεπε να αντιμετωπίσω τον ανάπηρο εαυτό μου και αυτό με δυσκόλεψε απίστευτα.

 Την ηρωίδα του νέου σας βιβλίου την εγκλωβίζει και την καθηλώνει περισσότερο η αναπηρία της ή το ασφυκτικό οικογενειακό της περιβάλλον;

Νομίζω ότι δεν είναι τόσο η αναπηρία της αυτή που την καθηλώνει και την εγκλωβίζει όσο το κακοποιητικό οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο ζει. Οι περισσότερες οικογένειες σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, ακόμα κι αν οι προθέσεις είναι οι καλύτερες, εξουσιάζουν και κακοποιούν (ασυνείδητα συνήθως) τα παιδιά τους. Στα άτομα με αναπηρία, όπου η αντίσταση είναι σχεδόν ανύπαρκτη, αυτό είναι ακόμη πιο εύκολο να συμβεί και ειδικά στην περίπτωση της ηρωίδας μου που ζει σε μια δυσλειτουργική οικογένεια -γονείς συναισθηματικά ανώριμοι που αλληλοσπαράσσονται- μια κατάσταση ακραία δηλαδή, αυτό είναι περίπου αναπόφευκτο. Σε μια ιδανική πολιτεία πάντως θα υπήρχαν δομές και ψυχικοί σύμβουλοι που θα έσπαγαν το φράγμα του αποκλεισμού και θα προστάτευαν αυτά τα άτομα από τους προστάτες τους.

Επειδή έχετε ζήσει και στο εξωτερικό, θα λέγατε ότι η κατάσταση στην Ελλάδα για τα άτομα με αναπηρία είναι σε αξιοπρεπές επίπεδο, σε θέματα προσβασιμότητας, ίσων ευκαιριών και ορατότητας;

 Τα άτομα αυτά συναντούν φραγμούς σ’ όλες τις δραστηριότητες της ζωής (εκπαίδευση, απασχόληση και προσβασιμότητα), που όλοι μας θεωρούμε φυσιολογικές και δεδομένες. Άμεσο αποτέλεσμα όλων αυτών είναι να παρεμποδίζεται η ενεργός συμμετοχή τους σ’ όλες τις εκφάνσεις της ζωής και να καθίστανται πολύ πιο τρωτοί στον κοινωνικό αποκλεισμό.

Πιστεύω ότι μολονότι από πλευράς πολιτείας έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια αρκετά (δομές, εκπαίδευση, επιδόματα κλπ) ως κοινωνία δεν έχουμε αναπτύξει ακόμα τα σωστά αντανακλαστικά για να εντάξουμε αυτά τα άτομα στο κοινωνικό σύνολο με έναν υγιή τρόπο χωρίς, αυτά και οι οικογένειές τους, να φέρουν το βάρος του στίγματος.

Απ’ την άλλη σκέφτομαι ότι ζούμε σε μια εποχή που πολιτεία και κοινωνία δεν μπορούν πια να κάνουν τα στραβά μάτια σε όσα βιώνουν οι μειονότητες και οι παραγκωνισμένοι, το διαφορετικό και το καταπιεσμένο έχει βγει -στις αναπτυγμένες χώρες τουλάχιστον- επιτακτικά στην επιφάνεια και θέλω να ελπίζω ότι τα πράγματα θ’ αλλάξουν ουσιαστικά.

Είναι η ελευθερία το υπέρτατο αγαθό στη ζωή ενός ανθρώπου; Από ποιες μεταφορικές «αναπηρίες» υποφέρει ο σύγχρονος άνθρωπος κατά τη γνώμη σας;

Για μένα ναι, χωρίς ελευθερία δεν μπορώ να αναπνεύσω, δεν μπορώ να δημιουργήσω τίποτα. «Αναπηρίες» είναι οι ιδεολογικές αγκυλώσεις μας, «αναπηρίες» είναι και οι ιδεοληψίες μας που μας καθιστούν ανελεύθερους πνευματικά κι αυτό είναι μια μορφή αναπηρίας που δύσκολα γίνεται αντιληπτή και δύσκολα αντιμετωπίζεται.

Πόσο έχει αλλάξει η Ευσταθία Ματζαρίδου, ως άνθρωπος και ως συγγραφέας, από το «Ένας κόμπος όλα» μέχρι σήμερα;

Τρία βιβλία σε 12 χρόνια, δεν είναι πολλά, αλλά είχαν τεράστια επίδραση πάνω μου και με άλλαξαν πράγματι και ως άνθρωπο και ως συγγραφέα. Ως άνθρωπος πλούτισα αφάνταστα, έκανα φιλίες απρόσμενες, η έκθεση με δυνάμωσε και με ωρίμασε, με προσγείωσε και τα ψήγματα ματαιοδοξίας που είχα μου τα σάρωσε, δοκιμάστηκε κι ο ρομαντισμός μου, απομυθοποίησα καταστάσεις και πρόσωπα, άφησα δηλαδή βαρίδια κι έτσι βαδίζω πιο ανάλαφρη πια προς εκείνες τις δεκαετίες της ζωής μου που το σώμα μου κι η ψυχή μου δεν έχουν πολλές αντοχές.

Ως συγγραφέας έγινα πιο απαιτητική απ’ τον εαυτό μου, εκδίδοντας οφείλεις να είσαι καλύτερος από βιβλίο σε βιβλίο. Σκέφτομαι ότι εκεί έξω κυκλοφορούν τόσα σπουδαία βιβλία, που αν δεν έχεις να πεις κάτι σημαντικό και καλά δουλεμένο, καλύτερα να μην εκδίδεις…

Τα επόμενα σχέδιά σας;

Φοβάμαι να μιλήσω για εκδοτικά σχέδια γιατί ποτέ δεν τα τηρώ, πάντα κάτι με βγάζει εκτός προγράμματος…ή ίσως τα θέματα με τα οποία καταπιάνομαι να με καθιστούν ακόμη πιο δυσκοίλια από ό, τι ενδεχομένως είμαι λόγω χαρακτήρα. Έχω όμως δουλειές έτοιμες και γράφω, οπότε, όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες, θα ήθελα να βγάλω μια συλλογή διηγημάτων και μετά ένα μυθιστόρημα που δουλεύω εδώ και καιρό.

Μια νέα γυναίκα καθηλωμένη. Μια δυσλειτουργική οικογένεια που συνδέεται μόνο με τα δεσμά της αδιαφορίας, της απώθησης, του παραγκωνισμού. Μια διά βίου ανήλικη που ξεδιπλώνει την απροσμέτρητη μοναξιά της. Το ακμαίο της πνεύμα συνθλίβεται από τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Κι όμως, παλεύει και διεκδικεί μια θέση σε έναν κόσμο που δεν έχει μάτια για τον δύσμορφο, δεν έχει αυτιά για τον πονεμένο, δεν έχει χώρο για τον διαφορετικό. Οι σκέψεις της για τον μικρόκοσμο μέσα στο σπίτι και για τον μεγά κοσμο εκεί έξω γίνονται ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που αναπαύεται αυτάρεσκα πάνω στις διαχωριστικές γραμμές που έχει χαράξει.

Η Ευσταθία Ματζαρίδου γεννήθηκε το 1962 στην Ορεστιάδα. Το 1985 αποφοίτησε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας). Συνέχισε τις σπουδές της στην Ψυχολογία και τη Συμβουλευτική Οικογενειών στη Γερμανία, όπου έζησε και εργάστηκε επί χρόνια. Από το 2006 ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Κυκλοφορούν τα βιβλία της «Ένας κόμπος όλα» (εκδόσεις Μεταίχμιο) και «Τα ρούχα» (εκδόσεις Σμίλη)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.