Από τον Έβρο στον Τίγρη, μέρα 4η : Από το Ελάζιγ στο Άργανα Μαντέν – Επίσκεψη στο παρελθόν

του Γιάννη Λασκαράκη

Το Ελάζιγ  έχει πληθυσμό 350.000  κατοίκους. Βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του  οροπεδίου της Ανατολίας σε  υψόμετρο 1100 μέτρων , κοντά  στις πηγές του Ευφράτη και του Τίγρη και  στη μεγάλη φυσική λίμνη Χαζάρ. Οι  τεχνητές λίμνες των φραγμάτων Keban, Karakaya, Kıralkızı και Özlüce, προσδίνουν δικαίως στο Ελάζιγ  το ρόλο του κλειδοκράτορα  των άφθονων νερών που δίνουν ζωή  σε όλη την  ιστορική Μεσοποταμία που εκτείνεται στην Τουρκία, στη Συρία και το Ιράκ.   Μέχρι το 1834, το  Ελάζιγ ήταν ένα μικρό αγροτικό χωριό στα περίχωρα της ιστορικής πόλης Χαρπούτ. Εκείνη τη χρονιά ο νέος πασάς του Χαρπούτ, αλ-Αζίζ, έκτισε στο Ελάζιγ την κατοικία του και από τότε ο οικισμός αναπτύχθηκε, επισκιάζοντας την παλιά πόλη.

To  Χαρπούτ ήταν μια ακμάζουσα  πόλη με αρμένικο πληθυσμό. ο οποίος  εξοντώθηκε κατά τις σφαγές  του 1915.  Από αυτήν την  πόλη ελάχιστα είναι τα κτίσματα που απέμειναν στο ύψωμα που δεσπόζει της σημερινής πόλης του Ελάζιγ.  Ανεβήκαμε στο κάστρο του Χαρπούτ και θαυμάσαμε την θέα. Τα νερά που τριγυρίζουν την πόλη του Ελάζιγ ήταν  ορατά από εκεί ψηλά, καθώς πίναμε το τσάι που μας προσέφερε ο Κούρδος ιδιοκτήτης του καφενείου.

Ξεκινήσαμε για το Άργανα Μαντέν, τη γεννέτηρα της γιαγιάς Ελισάβετ. Φθάσαμε στη λίμνη Χαζάρ με τα γραφικά χωριά στις όχθες του. Διατρέχαμε την ανατολική όχθη της επί αρκετά χιλιόμετρα, σε ένα όμορφο τοπίο με μικρούς οικισμούς αποτελούμενους από νεόκτιστα σπίτια.  Σε λίγο αντικρίσαμε την πινακίδα με την ένδειξη «Μαντέν 15 –  Ντιαρμπακίρ 90 χιλιόμετρα». Φθάναμε στο μακρινό προορισμό μας. Ο δρόμος έγινε κατηφορικός και ελίσσονταν ανάμεσα σε ψηλές βουνοκορφές. Δεν μας σταμάτησε κανείς. Ξεχωρίζαμε όμως δίπλα στο δρόμο καμουφλαρισμένες σκοπιές με τεθωρακισμένα οχήματα και πυροβόλα. Δεν αργήσαμε να περάσουμε το μικρό παραπόταμο του Τίγρη, λίγο πριν αντικρύσουμε την πύλη με τη επιγραφή «Bakır Maden Hoşkeldınız» (Καλώς ήρθατε στο  ορυχείο χαλκού). Αμέσως αντικρίσαμε στην πλαγιά  της δεξιάς  όχθης του  μικρού ποταμού, τα σπίτια του χωριού, λες και ήταν κτισμένα το ένα επάνω στα άλλο. Ανακατεμένα και ανομοιόμορφα σπίτια, μονώροφα, διώροφα και τριώροφα, άλλα σύγχρονα  και άλλα πολύ παλιά, γερασμένα στο χρόνο. Διασχίσαμε τον κεντρικό δρόμο του χωριού, στρωμένο με καλντερίμι.

Μαγαζάκια, εμπορικά και καφενέδες βρίσκονταν δεξιά και αριστερά. Σταθμεύσαμε στο σημείο  που  ο δρόμος κάνει στροφή 360 μοιρών  για να συνεχίσει παράλληλα με το ποτάμι. Απέναντι , στο γυμνό βαθύχρωμο βουνό, έχασκαν τα μέτωπα και τα πατάρια του ορυχείου χαλκού, καθώς και η παμπάλαια υψικάμινος.  Εδώ βρίσκονταν ένα από τα «τάγματα εργασίας», τα περιβόητα Αμελέ Ταμπουρού, όπου μαρτύρησαν και πέθαναν χιλιάδες εξόριστοι, αντιφρονούντες Τούρκοι, Αρμένιοι, Ρωμιοί.  Εδώ στάλθηκε πριν εκατόν δέκα χρόνια και ο παππούς μου ο Ανέστης και γνώρισε τη γιαγιά Ελισάβετ που εργάζονταν, δεκαεξάχρονη κοπελίτσα, στο κουρείο του θείου της. (Για την ιστορία αυτή όμως θα κάνετε υπομονή να διαβάσετε περισσότερα στο υπό έκδοση ιστορικό μυθιστόρημά μου). Το κουρείο πάντως, δεν αποκλείεται να βρίσκονταν στο ίδιο  παλιό κτήριο όπου  στεγάζεται σήμερα το μοναδικό κομμωτήριο- κουρείο  του χωριού.

Ξεκινήσαμε την αυτοξενάγηση στο χωριό. Ανεβήκαμε στις πάνω γειτονιές, περπατήσαμε ανάμεσα σε ετοιμόρροπα ξύλινα σπίτια, μπήκαμε μέσα σε εγκαταλελειμμένε κτήρια που πρέπει να είχαν σχέση με την εξόρυξη του χαλκού και τη διοίκηση των ορυχείων.  Περιηγηθήκαμε στη αγορά όπου οι τούρκοι μας κοίταζαν με περιέργεια. Όταν είπαμε σε κάποιους ότι είμαστε Έλληνες και ότι ή γιαγιά μου ήταν συγχωριανή τους , έλαμψε το πρόσωπό τους. Σε λίγο έπιασε μια καταρρακτώδης βροχή και μπήκαμε σε ένα καφενείο. Καθίσαμε και παραγγέλλαμε τσάι. Το νέο είχε διαδοθεί  και  γνώριζαν ποιοι είμαστε. Γύρισαν όλοι τις καρέκλες τους προς εμάς. Μας πλησίασε ο καφετζής και μας ανακοίνωσε ότι το τσάι ήταν κερασμένο, υπό την επιδοκιμασία των θαμώνων.

Η ώρα περνούσε και έπρεπε  να φύγουμε για το ξενοδοχείο μας στην Εργάνη, λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα. Θα επιστρέφαμε τη επομένη για να συνεχίσουμε την επίσκεψή μας στο παρελθόν.

Αφήστε μια απάντηση